Kiko

Kiko is de bekendste naam onder de in Oost-Afrika geproduceerde meerschuimpijpen. Het merk staat bekend om de kopconstructie met een buitenkant van briar en een binnenvoering van meerschuim; de eerste herkenningstekens van een exemplaar zijn de olifantfiguur op de stempel en de herkomstvermelding "Made in Tanganyika". De naam betekent in het Swahili rechtstreeks "pijp". Tanganyika is de oude naam van het land dat in 1961 onafhankelijk werd en in 1964 samenging met Zanzibar tot Tanzania; deze vermelding dateert een pijp dus grofweg van vóór het midden van de jaren zestig.

De Amboseli-steen en het Productienetwerk

De grondstof van het merk is meerschuim uit het Amboseli-bekken ten noorden van de Kilimanjaro. Het bekken ontleent zijn naam aan het meestal droogstaande, zoute Amboselimeer en strekt zich uit over beide zijden van de huidige grens tussen Kenia en Tanzania. Volgens de overlevering werden de afzettingen geëxploiteerd door de Tanganyika Meerschaum Corporation, opgericht in 1955 in Nairobi; het bedrijf verplaatste zijn hoofdkantoor later naar Arusha. De productie van de pijpen in Tanganyika zou zijn uitgevoerd door een onderneming genaamd Kilimanjaro Pipe Company Ltd.

De hier gewonnen steen wordt afgewerkt door hem bruin, zwart of geel te kleuren. Binnen de liefhebberswereld wordt hij als minder goed beschouwd dan Eskişehir-meerschuim: de structuur zou dichter zijn en daardoor minder rookresten opnemen. Toen Turkije in de jaren zeventig de export van ruwe steen verbood om de bewerking binnen de eigen grenzen te houden, kreeg de Afrikaanse bron echter een aparte waarde voor werkplaatsen die minder toegang hadden tot blokken. Amboseli-steen werd vooral verwerkt in briarpijpen met meerschuimvoering en in leer beklede kopjes.

Series en Stempels

Kiko is niet de naam van één model, maar van meerdere series die dezelfde kopconstructie delen:

• Kiko Rough: gerijpte briarkop, meerschuimvoering en zwart rustiek oppervlak.

• Kiko Plain: dezelfde constructie in een gladde (smooth) afwerking in pruimentint.

• Kikob: hetzelfde gevoerde briarmodel, maar met een geribbelde afwerking die aan een maiskolf doet denken.

Uit hetzelfde productienetwerk kwamen ook namen als Countryman, Huntsman, Hillbilly, Townsman, Sportsman, Kilimanjaro, Kudu, Twiga, Tembo, Makonde, Merlin en Caveman voort. Sommige daarvan werden rechtstreeks uit blokmeerschuim gemaakt, andere uit geperst meerschuim, waardoor verzamelaars veel belang hechten aan het onderscheid tussen de twee constructies. De Kiko-stempel wordt soms samen met deze namen aangetroffen; exemplaren met de vermelding "Kiko Sportsman" of "Kiko Countryman" zijn bekend. Ook het embleem verschilt per serie: de olifant was het teken van Kiko, terwijl bij Kilimanjaro een neushoorn en bij Kudu en Twiga een giraffefiguur werd gebruikt.

Het Einde van de Productie

De sluitingsdatum van het bedrijf wordt in de bronnen niet expliciet gegeven; volgens de overlevering eindigde de activiteit enkele jaren na een samenwerking met een Belgische partner. De pijpenmakerij met Afrikaanse steen zette zich nog enige tijd voort in Groot-Brittannië, waar London Meerschaum en Laxey Pipes op het Eiland Man bleven werken met ingevoerde grondstof. Pijpen met de Kiko-stempel zijn tegenwoordig alleen nog in de tweedehandshandel te vinden.