Lars Ivarsson

Lars Ivarsson (rond 1944 - 11 februari 2018) was de zoon van de Deense pijpenmaker Sixten Ivarsson en de vertegenwoordiger van de tweede generatie in de traditie van de handgemaakte pijp. Binnen de stroming die de Deense school wordt genoemd, staat zijn naam bekend om het tot op maat- en verhoudingsniveau aanscherpen van de methoden die hij van zijn vader overnam; details die vandaag heel gewoon lijken, zoals de doorsnede van de steel, de ronding van de rand van de kop en de continuïteit van het luchtkanaal, worden voor een deel aan hem toegeschreven.

Opgroeien in de Werkplaats

Zijn geboortejaar staat niet duidelijk in de archieven vermeld; dat hij bij zijn overlijden drieënzeventig jaar oud was en in 1996 als eenenvijftig werd vermeld, wijst samen op 1944-45. Zijn jeugd bracht hij door naast de werkbank van zijn vader in Kopenhagen, waar hij zijn zakgeld verdiende met kleine klusjes. Op welke leeftijd hij daarmee begon, verschilt per bron: in het ene verhaal acht, in een ander verhaal dat op Ivarssons eigen woorden is gebaseerd, twaalf jaar. In 1969 rondde hij zijn bedrijfskundestudie aan de Universiteit van Kopenhagen af, maar hij liet de werkbank niet los. Eind jaren zestig werkten er drie mensen in de werkplaats: Sixten, Lars en Jess Chonowitsch, die toen bij Sixten in dienst kwam. Toen Chonowitsch in 1970 vertrok om zijn eigen werkplaats te beginnen, viel deze samenstelling uiteen.

Lars gaf er in latere jaren de voorkeur aan om op het platteland te wonen. Halverwege de jaren negentig kocht hij een huis aan de kust, ongeveer honderd kilometer van Kopenhagen, en vestigde hij zijn werkplaats naast het huis; in archieven die Deense meesters vermelden, staat zijn adres als Nykøbing genoteerd. In dezelfde periode wordt zijn jaarlijkse productie op ongeveer zeventig pijpen geschat.

Maat, Verhouding en Vorm

Zijn invloed is minder zichtbaar in individuele pijpen dan in maatbeslissingen. Zijn omvorming van de doorsnede van de steel, van rond naar druppelvormig, werd in volgende generaties een veelgebruikte oplossing. Ook de blowfish-vorm, bekend om zijn bolle en asymmetrische lichaam, wordt aan hem toegeschreven; deze toeschrijving berust op een enkel indirect verhaal dat zegt dat het idee ontstond terwijl hij naar een vis in een aquarium keek. De moeilijkheid van de vorm zit erin dat de nerfrichting van de bruyèrewortel (briar) en de bolle vlakken van het lichaam in hetzelfde blok samen moeten komen.

Op technisch vlak lag zijn nadruk op de maat van het luchtkanaal: hij hield vol dat het kanaal van de bodem van de kop tot aan het uiteinde van het mondstuk dezelfde doorsnede moest behouden, zonder vernauwing. Er wordt overgeleverd dat deze doorsnede steevast op 4 millimeter werd gehouden; omdat het cijfer uit tweede hand komt, geldt het niet als vaststaand. Zijn mondstukken sneed hij met de hand uit hard rubber (eboniet) dat hij uit Duitsland liet komen. Het gangbare idee over de leeftijd van bruyèrehout deelde hij niet; hij weersprak nadrukkelijk het gerucht over honderd jaar oud hout en zei dat de meeste blokken die hij gebruikte, één tot vijf jaar hadden gerijpt, en dat te sterk uitgedroogd hout juist moeilijker te bewerken werd. Ook het zandstralen deed hij in zijn eigen werkplaats, in een oven die hij speciaal voor dit doel had aangeschaft.

Stempels

Op Ivarsson-pijpen bestaat het stempel uit de in een cirkel gerangschikte tekst "an Ivarsson product". Volgens Lars kwam het recht om deze tekst te stempelen alleen zijn vader, hemzelf en Chonowitsch toe. Om de maker te onderscheiden werd op Lars' pijpen een "L" gestempeld, en op die van Sixten een zonsymbool. Op de meeste pijpen staan ook het productiejaar en het volgnummer binnen dat jaar; het stempel 24/1970 duidt op de vierentwintigste pijp die in 1970 werd gemaakt. Daarnaast drukte hij op pijpen die naar zijn eigen maatstaven volmaakt waren, een apart visstempel; overgeleverd wordt dat het aantal pijpen met dit stempel tot halverwege de jaren negentig rond de vijfendertig bleef. Chonowitsch gebruikte voor hetzelfde doel een vogelstempel.

Omgeving, Familie en Invloed

De Kopenhaagse werkplaats van de jaren zestig was een trefpunt van de Scandinavische pijpenmakerij; de Zweed Bo Nordh kwam hier om de methode te leren, en de vriendschap die daaruit ontstond, duurde jarenlang. Jørn Micke, die uit dezelfde kring kwam, is vooral in Japan bekend. Ivarsson-pijpen bereikten na de jaren zeventig nauwelijks nog Amerikaanse verzamelaars; het grootste deel van de productie ging naar verluidt naar Japan. De jongste van zijn twee dochters, Nanna Ivarsson (geb. 5 april 1974), vertrok op haar achttiende naar Kopenhagen om bij haar grootvader Sixten te werken, keerde na een ontwerpopleiding terug naar de werkbank van haar vader en werd de maker van de derde generatie in de familie.

Lars Ivarsson overleed op 11 februari 2018, op drieënzeventigjarige leeftijd, na een langdurige periode van kanker; hij liet zijn vrouw Annette en zijn dochters Nanna en Camilla achter. Zijn naam wordt vandaag beschouwd als een van de weinige namen die de gevestigde maat- en oppervlaktegewoonten in de artisanale pijp hebben bepaald.