Laxey Pipes Ltd.

Laxey Pipes Ltd. is een voor zijn schaal ongewoon productie-initiatief, opgericht op het eiland Man, midden in de Ierse Zee. In een tijd waarin de pijpenproductie geconcentreerd was in centra als Saint-Claude, Londen en Kopenhagen, ontstond deze fabriek met het doel werkgelegenheid naar de eilandeconomie te brengen, en geldt zij als een van de weinige meerschuimateliers van Groot-Brittannië.

Oprichting en Fabrieksgebouw

Het bedrijf startte midden jaren 1960 zijn activiteiten in een vier verdiepingen tellend stenen gebouw aan de kade in Old Laxey. Het pand was oorspronkelijk niet voor de pijpenmakerij ontworpen: volgens archiefdossiers werd het in 1866 door Richard Rowe, directeur van de Laxey-mijnen, laten bouwen als extra graanopslag naast de watermolen van het stadje. Na enkele malen van eigenaar te zijn gewisseld, kwam het in de jaren 1960 in eigendom van het eilandbestuur, en werd het vandaar verhuurd aan de pijpenfabriek. De productie was verdeeld over de vier verdiepingen van het gebouw, met de fasen van het draaien tot het polijsten verspreid over deze verdiepingen. Hoeveel mensen de fabriek in haar drukste periode in dienst had, is niet uit de archieven op te maken; de overlevering wijst op een personeelsbestand van enkele tientallen mensen.

De grondstof van de fabriek kwam uit Oost-Afrika. Laxey verwerkte blokmeerschuim, gewonnen door de Tanganyika Meerschaum Corporation in het Amboseli-bekken, tot koppen; dit materiaal, dat verschilt van het klassieke Eskişehir-meerschuim uit het Middellandse Zeegebied, voorzag in de naoorlogse periode in een aanzienlijk deel van de wereldmarkt.

Merken en Stempels

Het bedrijf gebruikte enkele handelsnamen die aan zijn eigen naam werden gekoppeld: Manxpipe, Manxman en Manxland zijn de belangrijkste hiervan. Namen als "White Knight" (ongepolitoerd) en "Domino" (zwart of gestreept) waren geen aparte merken, maar duidden vorm- en kleurvarianten binnen dezelfde serie aan. Op de mondstukken bevindt zich meestal een van twee tekens: een symbool bestaande uit een combinatie van cirkel en pijl, of het motief van de drie benen in een cirkel uit het wapen van het eiland Man. Een aanzienlijk deel van de verkoop verliep via de eigen winkel van de fabriek in Laxey, aan bezoekers van het eiland; de rest werd gedistribueerd via pijpverkopers buiten het eiland.

Namen die aan het eiland worden gekoppeld, zoals "Manx Pipes Ltd." of "Man Pipe Co.", worden soms voor aparte producenten aangezien; er bestaat echter geen dossier dat wijst op een andere pijpenfabriek op het eiland Man dan Laxey. Deze namen worden gezien als etiketten die aan pijpen uit hetzelfde atelier werden gegeven via verschillende verkoopkanalen; ook dat Man Pipe werd gedistribueerd via Comoy's of London behoort tot de informatie die in de pijpengemeenschap wordt overgeleverd.

Toeleveringsproductie en Sluiting

Het werkelijke belang van Laxey komt niet zozeer van zijn eigen merken, als wel van de koppen die het voor anderen produceerde. Vanaf eind jaren 1960 tot 2001 werden hier de meerschuimen koppen van firma's als Peterson, Barling en Nørding gedraaid. Op deze koppen stond doorgaans niet de naam van de opdrachtgever; meestal was er alleen een vermelding aangebracht die aangaf dat het materiaal blokmeerschuim was, en dezelfde kop kon met verschillende mondstukken in de catalogus van verschillende merken verschijnen. Daarom kan de herkomst van meerschuimen pijpen van de Britse en Ierse merken uit die periode meestal alleen worden geschat op basis van vorm en vakmanschap.

Het opdrogen van de Oost-Afrikaanse bron bereidde het einde van de onderneming voor: het rendement van de mijnen daalde en alternatieve winningsgebieden werden ontoegankelijk. De laatste meerschuim van Laxey kwam op de markt in mei 2001. Het bedrijf probeerde zich staande te houden door zich te richten op briarpijpen in de lijn van de Deense school, maar deze poging sloeg niet aan, en de fabriek sloot in de zomer van 2002. Het gebouw is bewaard gebleven; de orderboeken, productieaantekeningen en promotiemateriaal van het bedrijf worden bewaard in de eilandarchieven.