Leo Pipes (Leon du Preez)

Leo Pipes is een kleinschalig pijpenatelier dat de Zuid-Afrikaanse schilder Leon du Preez begin jaren 2000 oprichtte in de wijk Goodwood van Kaapstad. De merknaam is afgeleid van de verkorte naam van de meester, en de pijpen dragen het stempel LEO. De productie werd door één persoon uitgevoerd en kwam volledig tot stilstand na het vroegtijdig overlijden van du Preez; daarom behoren met LEO gesigneerde pijpen vandaag tot de zeldzame exemplaren.

Het pad van de meester

Du Preez' eigenlijke beroep was de beeldende kunst. Volgens de gegevens voltooide hij via het Port Elizabeth Technikon een postacademisch kunstprogramma, nam hij deel aan zijn eerste groepstentoonstelling in de Ann Bryant Art Gallery in East London, Zuid-Afrika, en bekleedde hij jarenlang het curatorschap van diezelfde galerie. In zijn vroege schilderijen behandelde hij daklozen en eenzame mensen als onderwerp, en in latere jaren richtte hij zich op werken waarin de oceaan centraal stond. Zijn ontwerpgerichte benadering van de pijp wordt meestal in verband gebracht met deze artistieke achtergrond.

Zijn eerste bezigheid met pijpen gaat terug op eenvoudige experimenten met bamboe tijdens zijn schooltijd. De zaak werd pas serieus rond 2001, toen hij kennismaakte met Johan Slabbert, een gepensioneerde politierechercheur die onder de naam Jobert pijpen maakte. Du Preez begon al snel als leerling bij Slabbert te werken, en de twee deelden jarenlang dezelfde werkruimte in Goodwood. De meester richtte bovendien bij zichzelf thuis een tweede, volledig uitgerust atelier in, dat ook als reserveproductieplek voor Jobert diende.

Materiaal en methode

Omdat briar-blokken in Zuid-Afrika niet lokaal voorhanden zijn, richtten zowel Jobert als Leo zich op de eigen bomen van het land. De belangrijkste gebruikte soorten waren wilde olijf (wild olive) en de plaatselijk zo genoemde black hookthorn, een doornige acacia; ook is bekend dat in dezelfde kring soorten als loodhout, mopanie en Afrikaans ebbenhout werden uitgeprobeerd. Deze inheemse harde houtsoorten zijn een typisch voorbeeld van hoe het maken van pijpen uit ander hout dan briar buiten Europa uit noodzaak is ontstaan.

De methode van het atelier was bewust eenvoudig. Du Preez gebruikte geen draaibank; alle vormgeving deed hij met een boormachine en een schuurschijf. Dit leidde vanzelfsprekend tot de freehand-lijn waarbij elk stuk uniek is: koppen die de nerf van het hout volgen in plaats van de symmetrie. Bij de afwerking werd geen vernis gebruikt; het oppervlak werd alleen gepolijst tot het glansde. Deze keuze laat zowel de natuurlijke textuur van de inheemse houtsoorten zichtbaar blijven, als de mogelijkheid open om het oppervlak tijdens het gebruik een eigen patina te laten ontwikkelen. Een vergelijkbare houding is te zien bij veel kleine ateliers die zich bezighouden met alternatieve houtsoorten voor pijpenmakerij.

Nasleep

Leon du Preez overleed onverwacht op jonge leeftijd; de bronnen vermelden geen precieze datum. Dit verlies betekende niet alleen het einde van het merk Leo, maar naar verluidt ook, indirect, het einde van Jobert: bekend is dat Johan Slabbert enige tijd later stopte met pijpenmaken en dat de website van het merk ook offline ging. Vandaag worden Leo-pijpen beschouwd als een kortstondige maar eigenzinnige schakel binnen de kleine Zuid-Afrikaanse school die met andere materialen dan briar werkte.