Lillehammer (G. Larsens Pipefabrikk)

Lillehammer is de naam die G. Larsens Pipefabrikk, dat van 1844 tot 1979 in de gelijknamige Noorse stad actief was, aan zijn pijpen gaf. Het bedrijf was de enige pijpenfabriek van industriële omvang in het land; het verkocht eerst meerschuim, later briar pijpen ook buiten Scandinavië en vertegenwoordigde tot het jaar van sluiting vrijwel in zijn eentje de Noorse pijpnijverheid.

De leerweg van de oprichter

De oprichter van de fabriek, Guldbrand Larsen (1815-1902), was een draaier en houtsnijder geboren in de streek Ringsaker in Hedmark. Naar verluidt bracht een ontmoeting met meerschuimpijpen in de jaren 1830 hem naar dit materiaal; alleen was er in het toenmalige Noorwegen noch de grondstof, noch iemand die dit vak kende. Larsen trok er daarom zelf op uit om het te leren: eerst naar Eskişehir, waar de steen werd gewonnen, en vandaar naar Frankrijk, waar de vakkennis het meest werd geacht, naar een atelier in Marseille. In 1844 keerde hij terug naar zijn land en richtte in Lillehammer een klein meerschuimatelier op. Het werk sloeg aan; de meester zelf werd in zijn geboortestreek "Pipe-Larsen" genoemd.

Briar-periode en industrialisering

Vanaf de jaren 1860 werd bruyèrewortel (briar) de belangrijkste grondstof van het atelier; de meerschuimproductie werd echter, zij het op kleine schaal, nooit helemaal gestaakt. De zoon van de oprichter, August, in het atelier "Junior" genoemd, leerde het vak net als zijn vader in het buitenland: eerst in Engeland, daarna in Frankrijk bestudeerde hij de briarproductie, om bij terugkeer de leiding op zich te nemen. Guldbrand Larsen overleed in 1902 op zevenentachtigjarige leeftijd, August in 1914. Zonder een ervaren leider en met moeite om onder oorlogsomstandigheden aan grondstof te komen, werd het bedrijf in 1916 omgezet in een naamloze vennootschap en wisselde het van eigenaar. De daaropvolgende periode van bijna een halve eeuw geldt als de stabielste fase van de fabriek; de productie werd jarenlang geleid door houtsnijder Lars Prestmoen (1871-1957). Volgens de overlevering werd op de vestiging naast pijpen ook paraplu's geproduceerd, en een aanzienlijk deel van de producten werd geëxporteerd.

Stempels en modellijnen

De pijpen dragen het GL-stempel, afgeleid van de initialen van de oprichter. Volgens verzamelaarsbronnen worden de kwaliteitsniveaus onderscheiden door de aanduidingen GL, GL Best Make en GL Super Extra; Bastia en Old Briar zijn dan weer de namen van goedkopere secundaire lijnen. De lijn van de fabriek bleef van begin tot eind klassiek. Volgens de beschrijving van verzamelaars weerspiegelen ook de afmetingen van deze pijpen deze houding; de koppen werden bescheiden van formaat gehouden, terwijl de mondstukken (stem) iets langer werden gelaten dan het gemiddelde van die tijd.

Neergang en sluiting

Eind jaren zestig daalde de verkoop snel. Het zwaartepunt van de markt was verschoven naar de vrije-vormige "fantasiepijpen" die zich rond de Deense school ontwikkelden, en Lillehammers catalogus bood daarop geen antwoord. De fabriek deed twee pogingen om te herstellen: midden jaren zeventig werd het Deense merk Kriswill overgenomen om toegang te krijgen tot moderne vormmallen, en er werd met een nieuwe ontwerper samengewerkt. Toen dit geen resultaat opleverde, werd de productie in 1979 stopgezet.

Een deel van de machines en de briarvoorraad van de fabriek kwam vervolgens in handen van de in Bergen werkzame pijpmaker Bård Hansen. Hansen werd opgeleid door Hans Tandberg, een van de gepensioneerde ingenieurs van de fabriek; de pijpen met het "Tabago"-stempel van de meester worden beschouwd als werk dat de sobere en evenwichtige lijn van Lillehammer voortzet.