Manduela (Manduela Riger-Kusk)

Manduela is het merk van de pijpen die de Deense meester Manduela Riger-Kusk onder haar eigen naam signeert. Ze staat bekend om lichamen met afmetingen ver onder het gebruikelijke, maar met volledig kloppende verhoudingen, en om kleurrijke mondstukken. De meesteres leerde het vak in samenwerking met Poul Ilsted en wordt op die manier gerekend tot een van de dragers van de Svendborg Piber-traditie op het eiland Fyn.

Vorm die in het oog springt

Wat in Riger-Kusks werk het eerst opvalt, is de schaal. Reservoirs die in de handpalm verdwijnen worden verkleind zonder de gebruikelijke verhoudingen van een grote pijp te verstoren; dit laat op de draaibank en bij het schuren een veel kleinere foutmarge over dan gewoonlijk. In haar vormrepertoire vallen bulldog- en dublininterpretaties op. Het veelvlakkige (facet-)steelwerk dat ze van haar leermeester overnam, is de tweede helft van haar signatuur: de vlakken van de steel worden zo geëffend dat ze elkaar met scherpe lijnen snijden, en de lijnen waar deze vlakken samenkomen moeten perfect zijn. Voor het lichaam gebruikt ze briar; voor het mondstuk zet ze materialen als eboniet en cumberland in verschillende kleuren in. Deze kleurkeuze onderscheidt haar binnen de over het algemeen ingetogen mondstukopvatting van de Deense school.

De weg naar het meesterschap

Volgens het overgeleverde levensverhaal werd Riger-Kusk in Duitsland geboren en op jonge leeftijd ter adoptie gegeven aan een Deens gezin dat op een boerderij in Jutland woonde. Haar kennismaking met de pijp vond na haar schooljaren plaats, met een goedkope maïskolvenpijp; dat de briarpijpen die haar bevielen haar budget te boven gingen, bracht haar op het idee om haar eigen pijp te maken. Toen ze in 1985-86 in een museum in Svendborg werkte en ontdekte dat Poul Ilsted in dezelfde stad woonde, was dat een keerpunt; na haar werk ging ze geregeld langs bij het atelier van de meester om zich te bekwamen.

Tussenstop Kopenhagen en terugkeer naar Svendborg

Het is bekend dat de meesteres een periode werkte in het atelier van Pipe-Dan in Kopenhagen; omdat Phil Vigen daar de vaste maker was, kon zij de werkbank pas na werktijd gebruiken. Volgens de overlevering begon deze regeling in 1990 en eindigde ze toen de winkel in 1991 sloot. Daarna opende Riger-Kusk haar eigen winkel en atelier, maar toen ze merkte dat de toeloop van bezoekers haar werktijd opslokte, verhuisde ze in 1997 naar een rustiger plek, en van deze tweede locatie, die 's winters moeilijk te verwarmen was, naar een appartement dat haar oude leermeester voor haar had gevonden. Zo vestigde ze zich midden jaren 2000 opnieuw in Svendborg.

Productie en bekendheid

De pijp is niet de enige bezigheid van de meesteres: ze ontwerpt decors en toneelbeelden voor Deense televisie- en filmproducties, en houdt zich daarnaast bezig met beeldhouwwerk, meestal in graniet. Het aantal dat van de werkbank komt, blijft daardoor beperkt; volgens de overlevering varieert de jaarlijkse productie tussen de vijftig en honderd pijpen. Haar werk bereikt vooral verzamelaarskringen buiten Denemarken. Ook wordt overgeleverd dat de meesteres heeft deelgenomen aan langzaam-rookwedstrijden en in 2009 en 2011 in de vrouwencategorie prijzen behaalde. Dit profiel van weinig productie met grote bekendheid is de typische positie van eenmansateliers binnen de Deense school.