McGrath (John Hamilton McGrath)

McGrath is de signatuur die de Canadese meester John Hamilton McGrath op zijn pijpen zette. De in Vancouver gevestigde meester ging op middelbare leeftijd achter de werkbank zitten en liet slechts een beperkt aantal pijpen na; daarom geldt de naam McGrath vandaag niet zozeer als een gevestigd merk, maar als een signatuur waarop men in de tweedehandsmarkt af en toe stuit. Zijn geboortejaar staat geregistreerd als 1949; zijn sterfjaar loopt in de bronnen uiteen. Het stempel wordt meestal gezien in de vorm waarbij voor- en achternaam over drie regels zijn verdeeld; in sommige registraties is ook sprake van een stempel met de initialen JHM.

Van reclame naar de werkbank

Zijn beroepsverleden ligt aan de ontwerpkant: volgens de gegevens studeerde hij industrieel ontwerp aan de Carleton University in Ottawa en werkte hij vervolgens jarenlang als grafisch ontwerper en artdirector bij reclamebureaus. Naar verluidt raakte hij midden jaren negentig zwaargewond toen hij op de fiets door een auto werd aangereden; zijn herstel duurde lang en gedurende die periode kon hij zijn beroep niet uitoefenen. Toen hij weer op de been was, keerde hij niet terug naar het bureauleven. De briarpijp die hij jarenlang had gebruikt, tot dan toe slechts een gewoonte, werd vanaf dat moment een bezigheid.

Hij stond bij niemand in de leer. De techniek leerde hij door vallen en opstaan en door correspondentie met mensen die hij leerde kennen op online pijpforums — deze forums vormden eind jaren negentig de belangrijkste omgeving die verspreide liefhebbers met elkaar verbond. Binnen korte tijd bracht hij alle fasen, van het boren van de kop tot de laatste polijstbeurt, op een niveau dat een net resultaat opleverde. McGrath is daarmee niet zozeer een voorbeeld van een gevestigde ateliertraditie, maar veeleer een van de vertegenwoordigers van de generatie waarin de artisan-pijp-opvatting samen met het internet tot bloei kwam.

Werk en vormopvatting

De blik van de ontwerper bewoog zich in het werk van McGrath in twee richtingen tegelijk. Aan de ene kant herinterpreteerde hij klassieke vormen zoals de billiard en de bulldog met zuivere verhoudingen; aan de andere kant maakte hij unieke, niet in een mal passende freehand-ontwerpen. In de exemplaren die op de tweedehandsmarkt voorkomen, vallen details op zoals koppen met een vlammend nerfpatroon, naar achteren geneigde randen en een fijne parellijn.

In zijn latere werk werd het mondstuk een volwaardig decoratief element op zich: hij benadrukte de verbinding tussen steel en mondstuk door stukjes contrasterend gekleurde briar of mammoetivoor als inlegwerk aan te brengen. Naast pijpen maakte hij ook stoppers naar eigen ontwerp. Er wordt vermeld dat hij eenmalig een bijdrage leverde aan de omslagtekening van een tijdschrift over pijpen en tabak; deze bijdrage is niet door een onafhankelijke bron bevestigd.

Een korte periode

Zijn jaren aan de werkbank vallen samen in de periode tussen het einde van de jaren negentig en het midden van de jaren 2000, en beslaan zelfs geen tien jaar. Volgens de overlevering was het niet gebrek aan interesse dat deze periode beëindigde, maar de financiële realiteit: voor McGrath, die zijn tweeling in zijn eentje opvoedde, leverde de pijp onvoldoende inkomsten op om de kosten te dekken, en hij sloot zijn atelier om weer in loondienst te gaan. Volgens datzelfde verhaal overwoog hij op een dag terug te keren, maar viel deze wens samen met een economische neergang en kwam er niets van terecht. Deze details berusten op één enkele bron en zijn elders niet bevestigd.

Doordat de productie zo kort duurde, is dat ook de belangrijkste reden waarom zijn signatuur vandaag zeldzaam is. Over zijn sterfjaar lopen de bronnen uiteen: Pipedia geeft 2016, terwijl sommige tweedehandsregistraties 2013 noemen; welk jaar juist is, blijft onduidelijk. Zijn naam wordt onder de zelfstandige meesters van Canada herinnerd als een lokaal voorbeeld van de golf van wereldwijd briaratelierwerk.