Midas Meerschaum

Midas Meerschaum is een eigentijds meerschuim-pijpenatelier dat werkzaam is in Eskişehir. Volgens de registers werd het atelier opgericht door Amir Ebrahimi, in de gemeenschap kortweg Emir genoemd. De productie is niet serieel: elke pijp wordt afzonderlijk met de hand afgewerkt, en in de ontwerpen wordt gezocht naar een evenwicht dat vooral bruikbaar is bij het roken, eerder dan naar uiterlijk vertoon.

De herkomst van de naam

De merknaam is afgeleid van de Frygische koning Midas, wiens naam verbonden is met de legende van het goud; de keuze zelf is geografisch bepaald. Het monumentale rotsfront in het dorp Yazılıkaya, in het district Han in Eskişehir, dat dateert uit de 8e eeuw v.Chr. en waarop in een van de inscripties in het Frygisch alfabet de naam van Midas te lezen is, is het meest zichtbare spoor van het Frygische verleden van de streek. Omdat 's werelds belangrijkste meerschuimafzettingen zich in datzelfde bekken bevinden, verenigt de naam in één woord zowel de bodem waaruit het materiaal komt als de geschiedenis van de streek.

De weg van de oprichter

Er wordt vermeld dat Ebrahimi niet begon met het maken van pijpen, maar met het vervaardigen van gereedschap voor pijpenmakers; volgens de registers maakte hij in 2016 speciaal snijgereedschap voor meerschuimmeesters, en vanaf 2018 verdiende hij zijn volledige inkomen met het maken van pijpen. Zijn achtergrond vóór dit beroep ligt in computerhardware en informatica; ondertussen zou hij ook bezigheden als instrumentenbouw, fotografie, digitaal ontwerp en het met de hand maken van messen hebben beoefend. Dat hij uit de gereedschapmakerij komt, verklaart in grote mate de obsessie van het atelier met maatvoering en herhaalbaarheid: het gereedschap dat de meester zelf sneed, bepaalt ook meteen hoe een bepaald werk moet worden uitgevoerd.

Er wordt verteld dat Ebrahimi's vakmanschap grotendeels is aangeleerd naast enkele meesters binnen de traditie van meerschuimsnijwerk in Eskişehir. Volgens hetzelfde verhaal is zijn eerste kennismaking met het materiaal en de basistechnieken te danken aan Emre Mangaltepe; de kennis van klassieke en moderne vormen, het maken van kalabash-pijpen met een korpus van kalebas, en het met de hand trekken van het mondstuk aan Fikri Baki; en het reliëfsnijwerk en de bloem- en versieringstechniek aan Murat Selver. Deze overlevering is niet bevestigd door onafhankelijke bronnen.

Het bewerkte materiaal

De enige grondstof van het atelier is blok-meerschuim. De belangrijkste afzettingen van dit gehydrateerde magnesiumsilicaat, in de mineralogie sepioliet genoemd, bevinden zich in de vlakte van Eskişehir; de steen wordt vlak onder het oppervlak uit ondiepe aders gewonnen via een stelsel van putten en horizontale galerijen. Doordat de hardheid op de schaal van Mohs slechts ongeveer 2 bedraagt, leent het materiaal zich goed voor handbewerking; door de poreuze structuur blijft ook het soortelijk gewicht rond de 1, zodanig dat droge stukken op water blijven drijven. Ook de Duitse naam "meerschaum", wat "zeeschuim" betekent, houdt verband met deze lichtheid en witheid. De verschillende benamingen van de steen in andere talen worden afzonderlijk behandeld in het artikel de namen van meerschuim.

Het gebruik van de steen in pijpen is niet nieuw, maar ook niet zo oud als klei: volgens de registers begon het maken van meerschuimpijpen in de jaren 1720 en bleef het, samen met klei, tot de verspreiding van briar in het midden van de 19e eeuw een van de twee basismaterialen voor pijpen. De poreuze structuur absorbeert tijdens het roken bestanddelen uit de tabak; de pijp verkleurt in de loop der jaren van onderaf naar boven toe naar tinten geel, oranje, rood en amber. Deze verkleuring is de belangrijkste reden waarom goed gerookte oude stukken gezocht worden.

Het verschil tussen een pijp die uit een blok steen is gesneden en een stuk dat wordt verkregen door snijafval, vermengd met een bindmiddel, in een mal te persen, is het kernpunt om het materiaal te herkennen. Een geperst korpus is niet absorberend, verkleurt niet, en de rookkwaliteit haalt niet het niveau van dat van blok-steen. Omdat er geen gemeenschappelijke classificatie-instantie bestaat, kan het onderscheid niet altijd met het blote oog worden gemaakt; de fijnheid van het vakmanschap wordt in de praktijk beschouwd als een van de betrouwbaarste aanwijzingen, omdat bekwame snijders hun inspanning niet aan het samengestelde materiaal besteden. Dat Midas Meerschaum aangeeft uitsluitend met blok-steen te werken, kan worden gelezen als een poging van het atelier om zich aan de juiste kant van dit onderscheid te positioneren.

Vakmanschapsopvatting

De werken die het atelier aflevert, bevinden zich in een klassieke en functionele lijn. In plaats van zware, figuratieve pronkstukken voor de vitrine, staan korpussen op de voorgrond die goed in de hand liggen en geschikt zijn voor dagelijks roken; wanneer versiering wordt toegepast, blijft ook het reliëfsnijwerk beheerst, zonder de vorm te overweldigen. Het door de oprichter geformuleerde doel valt onder twee noemers samen te vatten: het afwerkingsniveau van meerschuim optillen tot een kwaliteit die kan wedijveren met een goede briarpijp, en in plaats van willekeurige losse stukken, gedefinieerde, herhaalbare series ontwikkelen. Dit tweede doel wijkt af van wat gebruikelijk is in meerschuim, waar de productie meestal stuk voor stuk en op gevoel verloopt.

Er wordt aangegeven dat het werk van het atelier verzamelaars en rokers in de Verenigde Staten, Europa en China bereikt. De informatie over de persoonlijke achtergrond, de data en de leerlijn van de oprichter berust grotendeels op zijn eigen verklaringen en is niet afzonderlijk bevestigd met onafhankelijke bronnen.