Mitch Kalter: de Werkbank van S&M Pipes

Mitch Kalter is een pijpenmaker die werkzaam is in de Verenigde Staten en zijn pijpen aanbiedt onder de naam S&M Pipes. Pijpenmakerij is niet zijn eerste beroep; naar eigen zeggen is hij een gepensioneerd chirurg, en hij kwam bij de werkbank terecht als uitloper van zijn fascinatie voor het doorgronden van mechanismen. S&M Pipes is de gezamenlijke onderneming van Kalter en zijn vriend Steve, die hij kent uit zijn studietijd. De taakverdeling is duidelijk: nieuw gemaakte pijpen zijn het terrein van Kalter, terwijl reparaties van tweedehands estate-pijpen het terrein van Steve zijn. Het oprichtingsjaar en de officiële handelsregistratie van het partnerschap worden in de toegankelijke bronnen niet vermeld.

De Weg naar de Werkbank

Briar is niet het eerste fijne handwerk dat Kalter probeerde. Hij heeft jarenlang met de hand kunstvliegen gebonden voor de hengelsport, en toen hij op zoek was naar een nieuwe bezigheid die eenzelfde mate van geduld vereiste, richtte hij zich op het maken van pijpen. Dit soort overstappen wordt in de wereld van artisanale pijpen niet als ongebruikelijk beschouwd; een hand die gewend is te werken met kleine onderdelen, kan relatief snel overstappen op werken met hout. Kalter zegt dat hij ongeveer een halve eeuw geleden voor het eerst met pijprook in aanraking kwam, eveneens via Steve.

Werkwijze

Kalters productie berust op een planning die op papier wordt afgerond voordat hij het atelier betreedt. Sommige pijpen ontstaan eerst als idee, waarna een passend blok briar wordt gezocht; vaker komt het voor dat wordt nagedacht wat er kan ontstaan uit een blok dat willekeurig uit de doos wordt gehaald. Zodra de beslissing is genomen, wordt de pijp op ware grootte met potlood getekend. Deze tekening omvat niet alleen de omtrek, maar ook de tabakskamer, het luchtkanaal, de uitsparing waar het mondstuk komt te zitten (mortise), en de tussenstukken en ringen die aan de romp worden toegevoegd.

Aan de werkbank worden eerst de maten uitgezet, en pas daarna komt de vorm. De kamer, het luchtkanaal en de uitsparing worden op de draaibank geboord voordat de romp grof wordt gevormd; het tapeinde (tenon) van het mondstuk en de mondpuntonderdelen worden op de metaaldraaibank gemaakt. Zo verlopen mondstukafwerking en rompafwerking vanaf het begin als twee gescheiden trajecten. De ruw bewerkte onderdelen worden binnen hun eigen groep met epoxy samengevoegd, en pas daarna worden de twee helften samengebracht. Het vormgeven verloopt gefaseerd: slijpschijf, Franse schijf, roterende frees en vijl komen achtereenvolgens aan bod.

Wanneer romp en mondstuk de gewenste lijn benaderen, wordt het mondstuk opnieuw losgemaakt. Nadat de algemene contour op de draaibank is bepaald, krijgt het zijn definitieve vorm met vijl en schuurpapier met de hand. Het laatste schuren, polijsten en het buigen van het mondstuk gebeuren daarentegen terwijl de pijp gemonteerd is; het doel is om de uitlijning van de twee onderdelen ten opzichte van elkaar niet te verstoren. Het oppervlak wordt gebracht naar een fijnheid gelijk aan schuurpapier van korrel 1200, en de afwerking gebeurt met carnaubawas. Kalters op de metaaldraaibank gerichte werkwijze is een typisch voorbeeld van de op precisie gerichte werkmethode die vaak voorkomt bij eenmansateliers.