Moritz (Jürgen Moritz)

Moritz is de naam van de pijpen die de Duitse meester Jürgen Moritz eigenhandig maakt op zijn werkbank in Mönchengladbach. Er is geen fabriek in het spel, maar een kleine werkplaats waar alle fasen, van het uitkiezen van het blok tot de laatste polijstbeurt, bij dezelfde persoon samenkomen. Moritz raakte eerst als verzamelaar aan pijpen gehecht, en stapte pas jaren later over naar de productiekant; volgens de gegevens is zijn eigenlijke beroep sociaal-pedagogisch werk, en liep het pijpenmaken lange tijd naast dit werk mee.

Vormopvatting

Het zwaartepunt van de werkplaats ligt bij vrij gevormde (freehand) pijpen: de vorm wordt bepaald door de nerf van het blok, en de meester volgt de weg die de nerf aangeeft. Wanneer hij terugkeert naar de klassieke families, kiest hij naar verluidt het vaakst voor de billiard en de varianten daarvan, zoals de brandy en de pot. Vrije vorm betekent werken volgens de eigen adernerfstructuur van elk blok in plaats van volgens een kant-en-klare mal; op deze manier zijn geen twee pijpen elkaars gelijke. Ook in afmeting wordt geen eenheid nagestreefd: uit dezelfde hand komen zowel forse, volumineuze ketels als vrij dunne, lichte stukken.

De mondstukken worden uit eboniet gedraaid; archiefgegevens vermelden dat ook cumberland wordt gebruikt. De eigenschappen en het onderhoud van deze materialen worden behandeld in het lemma mondstukmaterialen. Voor de overgangen tussen steel en ketel worden materialen als edelhout, bamboesteel, hoorn, buksbomenhout en been gebruikt. Als oppervlaktebehandeling worden naast strak polijsten ook zandstralen en het aanbrengen van kleur toegepast. Elke pijp draagt onder de ketel een kleine stempel; in de archiefgegevens wordt de vorm van de stempel vermeld als "J. Moritz — handmade".

De Weg naar het Vakmanschap

Moritz' kennismaking met de funda kökü (briar) gaat terug op zijn jeugdjaren. Tijdens zijn studietijd werkte hij parttime in een pijpenwinkel, waar hij zowel talrijke meesterwerken onder ogen kreeg als zijn eigen collectie opbouwde. Zijn pogingen om eigen pijpen te maken begonnen in het begin van de jaren 2000; zijn eerste exemplaren liet hij in de zomer van 2004 aan bekenden zien. Deze eerste stukken waren afgewerkt zonder gebruik van een draaibank. In de jaren daarna werd de werkplaats stap voor stap uitgerust, van bandschuurmachine tot zaag, van polijstmachine tot een eigen zandstraalinstallatie; ook de mondstukken werden voortaan aan de draaibank gemaakt.

Bij het vestigen van de stijl worden twee namen genoemd. De nauwe band met de Duitse meester Cornelius Mänz scherpte zijn discipline op het gebied van maatvoering en afwerking aan. Een week die hij in 2009 in Kopenhagen doorbracht in de werkplaats van Tom Eltang geldt echter als het keerpunt; de op de Deense school leunende lijn van Moritz kreeg grotendeels door dit contact zijn duidelijke vorm.

Bijeenkomsten en Verspreiding

Zijn eerste bekendheid verwierf hij op Duitse pijpenbijeenkomsten zoals Rheinbach en Lohmar. In 2007 nam hij samen met collega Frank Axmacher deel aan de grote pijpenbeurs in Chicago; volgens zijn eigen verhaal kregen ze bij de voorbereiding steun van meesters die al eerder naar Chicago waren geweest. Voor de oprichting en geschiedenis van de beurs kan het lemma Frank Burla worden geraadpleegd. Moritz' pijpen zijn behalve in Duitsland ook in collecties in Denemarken, Italië, Japan, Zweden en China terechtgekomen.