Müllenbach & Thewald

Müllenbach & Thewald is een bedrijf dat in 1830 werd opgericht in het plaatsje Höhr (tegenwoordig Höhr-Grenzhausen) in de Duitse Westerwald-regio, dat zijn pijpen signeerde met de stempel M&T en zijn productie voortzette tot 1972. Het verhaal van het bedrijf is interessant omdat het de overgang van de Duitse pijpenmakerij van handwerk naar fabriek, en van klei naar hout, onder één dak samenvat.

Een Atelier in de Stad van de Klei

De Westerwald is een streek die eeuwenlang bekendstaat om zijn hoogwaardige klei en steengoed; de ovens van de regio hebben aan een aanzienlijk deel van Europa aardewerk verkocht. In zo'n plaats was het maken van kleipijpen een vanzelfsprekende specialisatie, en zo begon ook het bedrijf: het handelde in aardewerk van Höhr, samen met zijn eigen geproduceerde kleipijpen. De band die de vennoten samenbracht, was familieband. Jakob Müllenbach (1800-1876) en Wilhelm Thewald (1807-1888) waren twee zwagers, getrouwd met Maria Magdalena en Catharina uit de familie Friesehahn.

Hout en Werkbank

Tegen het midden van de eeuw breidde het assortiment van het bedrijf zich uit: na 1848 werden pijpen gemaakt van verschillende in Duitsland groeiende houtsoorten, en in 1860 kwam briar op het programma. Deze datum is opmerkelijk omdat ze laat zien hoe vroeg de in Frankrijk ontstane briarmode in Duitsland weerklank vond. De productiemethode veranderde even snel; het proces dat aanvankelijk volledig op de handdraaibank berustte, werd na 1864 met machines uitgevoerd. Na de eeuwwisseling — de precieze datum wordt in de bronnen niet vermeld — kwam er in Vallendar een tweede atelier in gebruik dat uitsluitend briar verwerkte. Hoewel M&T in de gemeenschap als een gerespecteerd merk gold, behoorde het nooit tot de grootste van de Duitse pijpenindustrie.

Verwoesting en Wederopbouw

Het luchtbombardement van 5 januari 1945 verwoestte Höhr zwaar; ook de bestuursgebouwen en het pijpenatelier van het bedrijf raakten onbruikbaar. Het herstel begon in mei van datzelfde jaar en de terugkeer naar productie kwam pas op 15 januari 1947. Omdat de in Höhr-Grenzhausen opgerichte faciliteit groter was dan de oude, was het atelier in Vallendar voor briar niet langer nodig en werd het gesloten. Volgens de bronnen werkten er eind 1949 zevenenveertig mensen in de pijpenafdeling, waar naast briar ook met ander hout werd geproduceerd; dezelfde bronnen vermelden dat halverwege de jaren vijftig meer dan een derde van het atelierpersoneel uit vrouwelijke werknemers bestond.

De Komst van het Einde

De problemen werden rond 1970 zichtbaar. De economische prijssegment die de belangrijkste steunpilaar van het bedrijf vormde, werd overspoeld door producten van Italiaanse en Franse ateliers, die hun briar uit eigen grond haalden en met veel lagere arbeidskosten werkten. Toen daar ook de verouderdheid van het modellenassortiment bijkwam, konden zelfs de topseries van M&T zich op de Duitse binnenlandse markt niet staande houden tegenover Oldenkott en Vauen. Zo kwam een productiegeschiedenis van meer dan 140 jaar in 1972 ten einde. Norbert Gerharz, de laatste bedrijfsleider van het atelier, legde de werkbank echter niet neer: hij bleef werken als zelfstandig pijpenmeester en signeerde de door hem gemaakte pijpen met de naam "Vallberg". Het bedrijf zelf verliet de pijpenmakerij volledig en richtte zich op kleiwinning; er wordt aangegeven dat het daarin tot op vandaag actief is.