Negoita (Rolando Negoita)

Negoita is de naam van het eenmansatelier voor pijpen dat de in Roemenië geboren ontwerper en metaalmeester Rolando Negoita in de staat New York runde. De productie vond plaats onder de naam "Atelier Rolando", in het stadje Accord in de Hudson-vallei. Negoita staat binnen de eigentijdse Amerikaanse generatie van handgemaakte pijpen bekend om zijn vrije vormen, die buiten het klassieke vormenschema treden.

Van Transsylvanië naar Parsons

Negoita werd geboren in het ambachtelijk rijke Transsylvanië en studeerde af aan de Roemeense Academie voor Schone Kunsten in Boekarest. Omdat er in het toenmalige Roemenië geen kant-en-klare pijpen te krijgen waren, leerde hij werken met andere houtsoorten dan briar; zijn eerste experimenten waren van kersen- en rozenbottelhout. Na zijn verhuizing naar de VS gaf hij les in metaalbewerking en productontwerp aan de Parsons School of Design in New York en opende hij in diezelfde periode zijn eigen studio, waar hij ook sieraden, messen en accessoires vervaardigde.

Zijn hernieuwde, structurele terugkeer naar pijpenmakerij valt volgens de overlevering in het begin van de jaren 2000. Het artikel Go West, waarin Erwin Van Hove de Amerikaanse atelierscene voorstelde, noemt Negoita als iemand die op dat moment nog maar een jaar in de pijpenwereld actief was. Volgens hetzelfde artikel hadden de technische adviezen van Tom Eltang en Trever Talbert een aandeel in het op orde krijgen van zijn rooksysteem; Negoita won bovendien de prijs voor de beste briarpresentatie op de pijpenbeurs van Chicago.

Vormentaal

Negoita's werk staat dichter bij vrije vormen, opgebouwd met het oog van een ontwerper, dan bij het Engelse vormschema. In de eigen presentatie van het atelier worden onder de inspiratiebronnen antieke pottenbakkerskunst, sanitaire onderdelen, art deco, vruchten, noten, eieren, verstrengelde klimplanten en zeedieren genoemd. Zijn bekendste vormen staan bekend onder namen als whale, bellows, walnut, amphora en katana.

Zijn meest herkenbare oppervlaktebehandeling is "walnut", oftewel walnootrustication: een met de hand aangebrachte textuur die de kop laat lijken op het gegolfde oppervlak van een walnootschaal. Deze textuur wordt beschouwd als een door de meester zelf ontwikkelde rusticatiestijl.

Vervaardiging en materiaal

In het atelier gingen metaalbewerking en houtsnijwerk hand in hand. Zilver, en soms in combinatie met andere metalen, is te zien in de steelringen en soms ook in toepassingen op de kop zelf; dit is het meest zichtbare kenmerk dat Negoita's werk onderscheidt van dat van zijn tijdgenoten. Voor het mondstuk werden dan weer klassieke materialen verkozen. Hoewel de meester over een goed uitgerust atelier beschikte, heeft hij herhaaldelijk benadrukt dat hij bij pijpen de nadruk legt op handwerk; ook zijn omschrijving van elk stuk als "functioneel beeldhouwwerk" past bij deze benadering.

Het einde van het atelier

Bij Negoita werd eind jaren 2010 een hersentumor vastgesteld, die eind 2017 operatief werd verwijderd. In februari 2018 kondigde de New York Pipe Club een solidariteitsactie aan voor de behandelingskosten; met de verkoop van door verzamelaars geschonken pijpen werd steun ingezameld. De meester overleed begin februari 2021, en met hem sloot het atelier zijn deuren. Vandaag zijn met Negoita gesigneerde pijpen alleen nog te vinden op de tweedehandsmarkt.