Oldenkott

Oldenkott is een merk waarvan de wortels teruggaan tot de tabakshandel in het 18e-eeuwse Nederland en dat halverwege de 20e eeuw uitgroeide tot de grootste pijpenfabrikant van Duitsland. De naam wordt tegenwoordig vooral geassocieerd met de zestig jaar durende serieproductie van briar-pijpen in het kleine stadje Rees in de Nederrijnregio.

Van Tabak naar Pijp

De tabakshandel van de familie liep via twee afzonderlijke takken. Volgens de overlevering verwerkte Henricus Oldenkott in 1740 tabak in Weesp; Hermannus Oldenkott, die leefde van 1730 tot 1792, richtte in 1760 in Amsterdam zijn eigen fabriek op. De Duitse tak van deze tweede lijn werd in 1819 in Ahaus geopend door een van zijn zonen. Beide takken werkten lange tijd onafhankelijk van elkaar.

Het keerpunt kwam in 1838: August Kersten uit Rees kocht de fabrieken in Elten en Weesp op en nam de zaak over, maar behield de naam Oldenkott. Onder leiding van de familie Kersten groeide de Duitse tak snel uit tot een van de toonaangevende tabaksbedrijven van het land; in 1921 werd in Rees een fabriek gebouwd die destijds als een van de modernste faciliteiten gold. Het Nederlandse bedrijf ging in 1923 over naar de firma Sopla uit Amersfoort, waarna de productie uit Amsterdam werd teruggetrokken; in 1929 nam het bedrijf in Rees de vestigingen van de andere tak in Neuss en Ahaus over.

In 1932 besloot het bedrijf naast tabak ook zijn eigen pijp op de markt te brengen. Deze stap zou in de daaropvolgende jaren de eigenlijke identiteit van Oldenkott bepalen.

De Opkomst van de Fabriek in Rees

Na de Tweede Wereldoorlog hield Oldenkott een aanzienlijk deel van de Duitse markt in handen. Na het in 1964 gepubliceerde Terry Report, dat het verband tussen roken en longkanker aantoonde, nam de belangstelling voor de pijp toe en beleefde de fabriek haar meest productieve jaren; volgens overlevering steeg de maandelijkse productie tussen 1968 en 1970 tot boven de veertigduizend pijpen en werd het bedrijf de grootste pijpenfabrikant van Europa.

Deze pijpen werden op de draaibank en met mallen vervaardigd volgens seriematige productiemethoden; het doel van het merk was niet individueel gesigneerde stukken, maar een consistente en betaalbare standaard. In dit opzicht wordt Oldenkott beschouwd als een van de meest typerende voorbeelden in Duitsland van het onderscheid tussen fabriekspijp en ateliers pijp. Naast het hoofdmerk werden naar verluidt de stempels Eminent, Excelsior, Excellent en Oldex gebruikt als tweede kwaliteit of nevenlijn; het stempel Maxim, geproduceerd voor de groothandelaar Terella uit Hamburg, werd na de sluiting van de fabriek door andere producenten voortgezet.

Een vaak herhaalde bewering in de gemeenschap is dat pijpen met de signatuur Porsche Design bij Oldenkott werden geproduceerd. Deze toeschrijving is omstreden: sommige bronnen stellen dat de betreffende pijpen door een andere fabrikant zijn gemaakt en dat Oldenkott onder eigen naam een "Turbo"-serie produceerde. Er wordt geopperd dat de vormelijke gelijkenis tussen beide series deze verwarring kan hebben veroorzaakt.

Sluiting en het Latere Leven van het Merk

Het bedrijf werd in 1972 verkocht aan het Nederlandse Niemeijer-concern, de tabaksproductie werd in 1974 volledig stopgezet en de fabriek veranderde in een bedrijf dat uitsluitend pijpen maakte. In 1987 kocht Peter Kersten het bedrijf namens de familie terug, maar hij kon zich niet staande houden tegen de krimpende markt; de fabriek sloot in 1992, toen er nog maar zestien pijpenmakers over waren. Daarmee verdween een van de twee grote fabrieken die in Duitsland samen met Vauen werden genoemd, in de geschiedenis.

De merknaam kwam in 2012 opnieuw in beeld: Alexander Strähnz uit Keulen verwierf de rechten op het woord- en beeldmerk "Henric's Oldenkott Senior & Comp." met het doel de productie op beperkte schaal te hervatten. Naar verluidt is de vorm van de nieuwe modellen geïnspireerd op de oude Rees-pijpen, en werd in de topserie de rood-witte stip, het oude kenmerk van het merk, opnieuw gebruikt. De nieuwe serie werd geïntroduceerd met een tentoonstelling in het museum van het stadje.