Pamplin: Virginia's Kleipijpenstadje

Pamplin is de gezamenlijke naam van een stadje in de staat Virginia, in Appomattox County, en van de kleipijpenproductie die daar werd uitgevoerd. Het is niet de naam van één enkele meester of één commercieel merk, maar van een over twee eeuwen uitgestrekte productietraditie: eerst thuis, later in een fabriek aan de rand van het stadje, werden hier miljoenen kleipijpen gevormd. In de Amerikaanse archeologie wordt de naam Pamplin ook aangehaald als een maatstaf om pijpfragmenten uit opgravingen te dateren.

Van huisproductie naar fabriek

Naar verluidt gaat het pijpmaken in deze streek terug tot de jaren 1740, toen de eerste Europese kolonisten arriveerden. Deze werkzaamheid, die lange tijd als huisnijverheid werd voortgezet, was een kleinschalige bezigheid die overwegend door vrouwen werd uitgevoerd: de kenmerkende rode klei van de streek werd met de hand of met eenvoudige mallen gevormd en gebakken in ovens die dicht bij de huizen werden gebouwd. Het onderscheidende kenmerk van deze productie was de grondstof. Omdat in plaats van de witte kaolien die in Engelse pijpen werd gebruikt, lokale rode klei werd gebruikt, zijn Pamplin-pijpen op het eerste gezicht te herkennen.

De schaal veranderde rond 1879; aan de rand van het stadje begon een pijpenfabriek te draaien. Als oprichter van de installatie wordt in de archieven de firma E. H. Merrill Co. genoemd, gevestigd in de stad Akron in de staat Ohio. De fabriek was uitgerust met voetaangedreven persmachines waarin verwisselbare metalen mallen konden worden geplaatst; zo konden vormen die huisproducenten één voor één maakten, in serie worden geproduceerd. Hoewel de fabriek en de huisbanken sommige mallen gemeenschappelijk gebruikten, had elke kant ook zijn eigen kenmerkende vormen.

Opkomst en liquidatie

Het bedrijf wisselde in de loop der jaren van eigenaar en werd onder verschillende namen aangeduid; in de archieven komen de namen Merrill and Ford, Akron Smoking Pipe Company en Pamplin Smoking Pipe and Manufacturing Company voor. De producten werden in vaten verpakt en naar alle uithoeken van het land verzonden, en soms ook naar het buitenland. De installatie, die in een bepaalde periode werd beschouwd als de grootste kleipijpenproducent van de VS, produceerde volgens de gegevens in 1935 een miljoen pijpen per maand.

De kleipijpenindustrie bereikte omstreeks 1919 haar hoogtepunt en begon daarna, met de opkomst van de sigaret, te dalen. Het bedrijf werd in 1938 bij openbare veiling verkocht; de nieuwe eigenaars richtten zich naast cadeau- en pronkpijpen ook op het detailhandelsverkoop van het werk van lokale huisproducenten, maar vonden geen blijvende oplossing. Het bedrijf werd in 1952 geliquideerd.

Nagelaten spoor

Het overgebleven terrein van ongeveer drie hectare, met het houten fabrieksgebouw, de verweerde bakstenen oven en de ingestorte schoorsteen, werd in 1980 zowel geregistreerd in het Virginia Landmarks Register als in het National Register of Historic Places van de VS. Volgens de registrerende instantie is het terrein tegenwoordig ingericht als museum.

Pamplin-pijpen hebben doorgaans een relatief brede kelk en een korte steel; aan de steel werd bovendien een lange rietstengel bevestigd. In de in 1972 gepubliceerde studie van Henry en Jean Hamilton werden duizenden uit de streek verzamelde pijpen onderzocht en werden meer dan dertig afzonderlijke vormen onderscheiden. Deze classificatie is nog altijd een veelgebruikt hulpmiddel om te bepalen tot welke periode fragmenten die op Amerikaanse opgravingslocaties worden gevonden, behoren. Pamplin wordt zo, samen met andere Amerikaanse installaties die goedkope alledaagse pijpen produceerden zoals Missouri Meerschaum, gerekend tot de gedocumenteerde schakels van de Amerikaanse pijpengeschiedenis.