Paul Jeantet SA

Paul Jeantet SA is een mondstukfabriek van eboniet, opgericht in Saint-Claude, de Franse hoofdstad van de pijp. Het onderscheidt zich doordat het geen atelier was dat pijpen maakte, maar een industrieel bedrijf dat onderdelen leverde aan pijpenmakers: het ontstond begin twintigste eeuw met het doel om de mondstukken, die Franse fabrikanten tot dan toe uit Duitsland moesten invoeren, voortaan in eigen land te produceren.

Fabriek als antwoord op de Duitse invoer

Aan het einde van de negentiende eeuw was Saint-Claude het wereldcentrum van de briarpijp, maar de mondstukken van die pijpen vielen buiten dat beeld. Volgens de inventarisgegevens kwam destijds vrijwel al het mondstukmateriaal dat de stad gebruikte uit Duitse fabrieken. Om die afhankelijkheid te doorbreken werd in 1905-1906 in de wijk Faubourg des Moulins een fabriek gebouwd voor de productie van ebonieten mondstukken. De onderneming raakte vanaf 1908 in financiële moeilijkheden en werd overgenomen door Paul Jeantet, zoon van de pijpfabrikant Raymond Jeantet. Zo trad de gevestigde familie Jeantet, na de pijpenkop, ook toe tot de mondstukindustrie.

Paul Jeantet herstructureerde het bedrijf onder de naam "Manufacture de Caoutchouc et d'Ebonite Paul Jeantet-Morard et Cie". De fabriek nam tijdens de Eerste Wereldoorlog ook deel aan de oorlogsproductie en groeide na de oorlog snel; volgens inventarisgegevens bereikte de dagelijkse productie van mondstukken in de jaren 1920 een omvang van ongeveer 120.000 stuks. Deze schaal was voldoende om de mondstukvoorziening van Saint-Claude-huizen als Chacom en Butz-Choquin lokaal te verankeren.

Van eboniet naar technisch rubber

Eboniet is rubber dat met een hoog zwavelgehalte is uitgehard en wordt in de pijpenwereld meestal vulkaniet genoemd; het blijft het meest gebruikte mondstukmateriaal. Het werk van de fabriek bestond erin dit materiaal, gegoten of in staafvorm, om te vormen tot mondstukken; een vergelijkbaar proces op ateliersschaal wordt beschreven onder het boren van een vulkanietstaaf.

Na 1930 dwong de toenemende concurrentie het bedrijf ertoe niet langer op één product te vertrouwen. Producten als kammen, chirurgisch en radiologisch materiaal en klarinetmondstukken kwamen erbij. Het bedrijf bleef in de registers bekendstaan als "Paul Jeantet et Cie" en werd later omgezet in een naamloze vennootschap. Vanaf de jaren 1950 verschoof het zwaartepunt naar zachtrubberen producten, canules, pakkingen voor witgoed en schoenzolen.

Vandaag

Het bedrijf is vandaag nog steeds actief in Saint-Claude, onder de naam Jeantet élastomères, en geeft in zijn eigen presentatie 1905 op als oprichtingsjaar. Sinds de jaren 1970 gespecialiseerd in rubber-metaalhechting en ompersprocessen, vormt het bedrijf samen met Ixemer en Perrot een groep; in 2014 zou het naar verluidt het klantenbestand van het Zwitserse Dufour Industries hebben overgenomen. Pijpmondstukken zijn niet langer de kernactiviteit van het bedrijf, maar het wordt gerekend tot de weinige fabrieken die in Europa nog eboniet produceren. Dat de arbeidsverdeling die van de briarpijp van Saint-Claude een industrie maakte, zich niet alleen op de kop maar ook op het mondstuk vestigde, is grotendeels het werk van deze fabriek.