Paul Tatum (Tatums Workshop)

Paul Tatum is een Amerikaanse handwerkpijpenmaker die zijn pijpen signeert met het merk Tatums Workshop. Zijn totale productie is qua aantal klein gebleven, maar hij heeft zich binnen de Amerikaanse artisan-pijpenscene een aparte plaats verworven met zelfgegoten pijpenstelen en gedetailleerd snijwerk op het oppervlak van de ketel. Zijn kenmerk, waaraan zijn werk van ver te herkennen is, is het glazen oog dat in de rug van de steel is verzonken.

Het gieten van de steel en het oogmerk

Het technisch meest eigenzinnige aan Tatum was dat hij zijn stelen niet uit kant-en-klare staven sneed, maar ze zelf goot. Hij mengde de hars met de hand en voegde er toevoegingen aan toe zoals amberkorrels of gehakte tabak; omdat de dichtheid van amber dicht bij die van het mengsel ligt, bleven de korrels zwevend in plaats van naar de bodem te zakken. Het eigenlijke probleem waren de luchtbelletjes die in het mengsel achterbleven. Volgens zijn eigen verhaal liet hij het stuk uitharden in een drukvat bij ongeveer 90 psi (circa 6 bar), zodat het gas in oplossing bleef en er geen belletjes op het oppervlak achterbleven. Zijn bekendste patroon was het vlammotief: in de gedeeltelijk gedraaide steel werden vlamvormige kanalen gefreesd, in de kanalen werd vloeibare hars gedrukt, en het stuk werd opnieuw gedraaid; elke extra kleur betekende dat het proces van voren af aan werd herhaald. Voor de algemene eigenschappen van dit soort materialen kan het artikel steelmaterialen geraadpleegd worden.

Het glazen oog dat hij op de rug van de steel plaatste — van het soort dat in de opzetkunst wordt gebruikt — was tegelijk handtekening en kwaliteitsaanduiding; het werd met epoxy in een met een fijne punt geboorde uitsparing gezet en was van ver te herkennen, zodat het kwaliteitsniveau in één oogopslag af te lezen was. Op geregistreerde exemplaren bestaat het merk uit de naam Tatums Workshop naast een gradenaam en een nummer; bekend zijn onder meer groen gegoten stelen met een gouden glazen oog en stukken met gouden bandjes.

Oppervlaktebewerking

Rustiek wordt in de pijpenwereld meestal beschouwd als de snelle manier om een ketel met zwakke of gebrekkige aderen te redden; Tatum behandelde het echter als een eigenstandig ontwerpgebied. De serie, genoemd naar Lovecrafts wezen "Shoggoth", werd naar verluidt enkele jaren achtereen op de verjaardag van de schrijver geïntroduceerd: de ketel werd trapsgewijs uitgesneden met naar het uiteinde toe steeds fijner wordende punten, daarna licht gezandstraald, zwart geverfd en met natuurlijke schellak hoogglans gepolijst. Bij het halfrustieke oppervlak dat hij "Egyptian Leather" noemde, worden datzelfde getrapte snijwerk, het zandstralen en het polijsten samen gebruikt; het evenwicht daarin is precair, want als het snijwerk te diep wordt, kan de polijstschijf de gereedschapssporen niet meer wegwerken, en blijft het ondiep, dan oogt het oppervlak slordig. Bij een derde methode werd de punt van een kleine cirkelzaag onder een vaste hoek en op willekeurige plekken tegen de ketel gehouden, waardoor een kunstmatige textuur ontstond die los stond van de werkelijke aderstructuur van de briar. Een tweetonige verf, waarbij de ene tint in de groeven trekt en de andere van het oppervlak wordt geveegd, zorgde ervoor dat de pijp van kleur leek te veranderen afhankelijk van de kijkhoek. Voor de algemene benaming van dit soort oppervlakken kan het artikel oppervlaktebehandelingen geraadpleegd worden.

Achtergrond van de werkplaats

De informatie over Tatums persoonlijke achtergrond berust grotendeels op zijn eigen verklaringen; onafhankelijke documentatie ontbreekt. Volgens die verklaringen is hij geboren in Atlanta, verhuisde hij op elfjarige leeftijd met zijn gezin naar Winston-Salem in North Carolina, en begon zijn belangstelling voor pijpen begin jaren tachtig, tijdens zijn jeugd. Hij volgde geen formele leerlingstage; pijpenmakers die hij op pijpenbeurzen ontmoette, boeken en internetforums waren zijn leerbron. Zijn intensiefste uitwisseling had hij met Trever Talbert, die in dezelfde periode zijn eigen bedrijf begon; omdat beiden voorstander waren van een ruim rookkanaal, gingen ze elkaars proefpijpen roken op zoek naar een gedeelde maatstaf. Tatum zegt zich daarbij te baseren op de vloeistofmechanica die hij via zijn beroep kende. Voor het verloop van deze discussie binnen de gemeenschap kan het artikel luchtstroom geraadpleegd worden.

Tijdens zijn studie werktuigbouwkunde aan de North Carolina A&T State University in Greensboro volgde hij in de ochtend college en bracht hij de middagen door aan de werkbank. Hij begon zijn productie met het maken van tampers; naarmate zijn vaardigheid toenam, verschoof het zwaartepunt naar pijpen, en volgens zijn eigen verhaal werd het maken van pijpen in 2004 zijn hoofdberoep. Ook volgens eigen zeggen studeerde hij in 2006 af en verhuisde hij naar Alabama, waar hij ging werken bij het Marshall Space Flight Center van NASA; hij verklaart dat hij als structureel ontwerper werkte aan de Ares I-raket en aan onderdelen van het Internationaal Ruimtestation, en later overstapte naar vluchtcontrole voor het station. De precieze functietitel is niet consistent in de bronnen: in een samenvatting van een verkoper wordt hij materiaalkundig ingenieur genoemd. Na zijn verhuizing maakte hij nog maar enkele pijpen; de productie kwam feitelijk tot stilstand.