Pipes JAS

Pipes JAS is de naam van een kleine pijpenwerkbank die Juan Antonio Salhus Rodríguez in zijn eentje runt in de stad Curicó, in het centrale deel van Chili. Het merk onderscheidt zich van de weinige atelierproducenten in Latijns-Amerika doordat het volledig steunt op een lokale boomsoort in plaats van geïmporteerde briar. Omdat gedegen documentatie erover lange tijd ontbrak, wordt het in de meeste lijsten vermeld onder de rubriek "merken met onduidelijke identiteit"; daar staat tegenover dat de eigen publicaties van de maker en interviews in de Spaanstalige pijpenpers redelijk duidelijk laten zien door wie en hoe het merk is opgericht.

Oprichter en het Ontstaan van de Werkbank

Salhus heeft zijn beroepsleven doorgebracht in de informatica en runde een klein computerbedrijf in Curicó. In een interview uit 2012 vertelt hij dat hij ruim twintig jaar eerder met pijproken begon, na een onderbreking terugkeerde en zijn eerste pijpen ongeveer twee jaar voor dat interview maakte; hieruit kan worden afgeleid dat de werkbank rond 2010 werd opgericht. Het oprichtingsjaar staat echter nog niet vast; de data in de eigen publicaties van de maker komen niet volledig overeen met deze berekening. Het begin was niet zozeer een zakelijk plan als wel een reactie op kant-en-klare pijpen waarover hij niet tevreden was: Salhus probeerde samen met zijn vriend, de arts Marcos Benavente, pijpen te maken voor eigen gebruik, en toen daar belangstelling voor kwam vanuit zijn omgeving, maakte hij van de productie een regelmatige activiteit. In hetzelfde interview vermeldt hij dat de maandelijkse productie in die periode tussen de dertig en veertig pijpen lag en dat hij het merk vooral via internet en op lokale ambachtsbeurzen onder de aandacht bracht; dit cijfer is gebaseerd op één enkel interview en kan niet worden aangenomen voor latere jaren.

Espino: een Inheems Alternatief voor Briar

De bepalende keuze van het merk ligt in het materiaal. Salhus richtte zich, zoals veel producenten die met andere houtsoorten dan briar werken, op de boom die bij de hand lag en koos het kernhout van de espino (Vachellia caven, vroeger Acacia caven genoemd), typisch voor de droge binnenvlaktes van Chili. Deze lage, doornige acacia is de karakteristieke boom van de Chileense matorral-vegetatie en wordt van oudsher vooral gebruikt als brandhout en voor houtskool. Salhus verzamelt en selecteert het hout zelf, rechtstreeks in de gebieden waar het groeit; als selectiecriteria noemt hij de hardheid, de aderstructuur en de hittebestendigheid. Deze criteria komen overeen met de argumenten die vaak worden aangevoerd in de geschiedenis van het zoeken naar alternatieven voor briar.

Ook in de afwerking wordt dezelfde eenvoud aangehouden: op de kop wordt geen verf, kleurstof of vernis aangebracht, kleur en patroon worden volledig aan de eigen ader van het hout overgelaten, en als laatste laag wordt alleen carnaubawas gebruikt. Salhus zegt dat het hout de warmte goed verdeelt en in de kamer een zachte koollaag vormt; dit is de eigen inschatting van de maker en berust niet op een onafhankelijke meting.

Methode en Stempel

Elke stap van de productie wordt met de hand uitgevoerd; in plaats van machines voor seriematige fabricage worden eenvoudige handgereedschappen gebruikt. Salhus somt zijn proces op als: keuze van het hout, ruwe zaagsnede, boren van de tabakskamer en het rookkanaal, centreren van het mondstuk, vormgeven met een handgereedschap met roterende punt, fijn schuren, het inbranden van het stempel en het inwrijven met was. De op de steel gebrande gestileerde letters "JAS" zijn het enige herkenningsteken van het merk; er wordt geen catalognummer, vormcode of jaarstempel gebruikt. Het onderscheid tussen handgemaakt en machinaal gemaakt wordt doorgaans besproken in verband met productie op fabrieksschaal; Pipes JAS blijft echter binnen de natuurlijke grenzen van een werkbank voor één persoon. Doordat de productie onregelmatig en kleinschalig is, blijft de bekendheid van het merk buiten Chili beperkt; of het atelier vandaag nog actief is, kon niet worden bevestigd.