Pijpmaterialen en Constructie (Materials and Construction)

Pijpmaterialen en constructie (materials and construction) is de overkoepelende titel die de twee variabelen behandelt die zowel het uiterlijk als het rookgedrag van een pijp bepalen. Niet alleen het materiaal waarvan de kop is gemaakt, maar ook de manier waarop het lichaam is opgebouwd, verandert het resultaat: het traject van het rookkanaal, of er onder de kop al dan niet een luchtkamer aanwezig is, de manier waarop het mondstuk op de steel aansluit. De namen en de plaatsing van de onderdelen staan in het artikel pijpanatomie, en de criteriumsgewijze vergelijking van de materialen in het artikel kopmaterialen van de pijp.

Het Kader van de Natuurlijke Materialen

Het standaardmateriaal van de moderne pijp is briar, dat wil zeggen de wortelknol van de heideboom (Erica arborea) die rond de Middellandse Zee groeit; zijn brandwerendheid en zijn vermogen om het bij het roken vrijkomende vocht te absorberen, hebben hem deze positie bezorgd. Tot briar zich in de tweede helft van de 19e eeuw vestigde, was gebakken klei het overheersende materiaal in Europa. Vanaf de 16e eeuw, toen tabak op het continent werd geïntroduceerd, was de kleipijp in handen van rokers van elke klasse; de pijpenmakers van Westminster waren in 1619 al talrijk genoeg om met een koninklijk charter een gilde te vormen. Onder de materialen van minerale oorsprong staat meerschuim voorop: dit zachte sepioliet, waarvan de naam in het Duits "zeeschuim" betekent, wordt vooral gewonnen in de omgeving van Eskişehir, en in tweede instantie in de El Buur-regio van Somalië. Doordat de poreuze structuur vocht en teer opneemt, verkleurt het oppervlak bij gebruik geleidelijk van geel aan de basis naar amberkleurige tinten daarboven.

Aan het einde van de lijst staan zeldzamere materialen: eik die duizenden jaren in moerassen zwart is verkleurd (morta), pijpsteen gesneden uit de rode klei-argilliet van Noord-Amerika en gebakken porselein. Bij de kalebaspijp wordt het lichaam gemaakt van een pompoen, terwijl de kop die met het vuur in aanraking komt meestal een apart stuk meerschuim of porselein is. De fabriek die van de maiskolvenpijp een goedkoop en in serie produceerbaar product maakte, werd in 1869 opgericht in Washington, Missouri; de Nederlandse immigrant en timmerman Henry Tibbe patenteerde in 1878 een methode waarbij hij de poriën van de kolf van buitenaf opvulde met een gipsachtig mengsel, wat de duurzaamheid ervan verhoogde. Het bedrijf nam in 1907 de naam Missouri Meerschaum aan.

De Invloed van de Constructie op het Roken

Twee pijpen van hetzelfde materiaal worden, als hun opbouw verschilt, niet op dezelfde manier gerookt. Wat de kalebaspijp definieert, is niet het materiaal van het lichaam, maar de brede luchtkamer die onder de kop wordt vrijgehouden; men neemt aan dat dit volume de rook afkoelt, het vochtgehalte verlaagt en de scherpte ervan verzacht. Bij briarpijpen waarvan de buitenlijn de kalebas nabootst, ontbreekt zo'n holte meestal, waardoor de gelijkenis oppervlakkig blijft. Hetzelfde principe werkt ook bij koppen met een aparte voering, bij filterhouders en bij steelconstructies die vocht opvangen. Dat de maiskolf vaak wordt aanbevolen aan beginners, heeft eveneens een constructieve reden: men neemt aan dat hij, zonder de inrooktijd die briar vereist, vanaf de eerste dag de verwachte rookervaring geeft.

Metalen en Synthetische Experimenten

Pijpen met een metalen lichaam vormen een aparte tak. Wat deze ontwerpen gemeen hebben, is dat zij het vocht dat langs de steel condenseert in een apart compartiment opvangen en dat de rook, voordat hij de mond bereikt, een langere weg aflegt; de kop is bij de meeste modellen een los, verwisselbaar onderdeel. Kirsten en Falcon zijn volgens de overlevering namen die de productie van deze tak voortzetten.

Halverwege de twintigste eeuw werden ook laboratoriummaterialen beproefd. Volgens de overlevering begon Super-Temp Corporation in 1963 met de productie van het model "the pipe", met een kunststof lichaam en een kop bekleed met pyrolytisch grafiet; na 1965 werd de verkoop via Venturi, Inc. gevoerd, en de reeks werd rond 1975 van de markt gehaald. S. M. Frank & Co. ontwikkelde in 1966 het materiaal Brylon, waarbij hittebestendige hars werd gecombineerd met gemalen houtstof; pijpen van dit als duurzaam maar zwaar beschouwde materiaal werden ook in latere jaren geproduceerd.