Poul Ilsted Bech

Poul Ilsted Bech (overl. 2017) is een Deense pijpenmaker die zijn pijpen uitsluitend stempelde met de naam "Ilsted". Hij werd bekend om zijn techniek waarbij hij kop en steel verwerkte tot een geheel van elkaar snijdende vlakke oppervlakken; onder verzamelaars wordt hij de titel "de Facetmeester" (The Facet Master) toegedicht. Dat hij het vak leerde in de oprichtende werkplaatsen van het land, verbindt hem aan de tweede generatie van de traditie van de Deense school. In de bronnen wordt 1946 als geboortejaar opgegeven.

Van leerling tot eigen werkbank

Ilsted kwam niet via een reguliere opleiding het vak binnen, maar via zijn eigen experimenten; hij verwierf kennis van mallen en verhoudingen door de pijppublicaties te lezen die hem in handen kwamen en door vormen te tekenen. Zijn uitgangspunt was Erik Nørding: Nørding verkocht hem enkele funda kökü (briar) blokken en legde uit welke weg hij moest volgen bij de afwerking. Toen het resultaat de meester overtuigde, besloot Ilsted hier zijn beroep van te maken en werkte hij een tijd in de werkplaats van Nørding.

Volgens de overgeleverde loopbaan was zijn volgende halte de destijds nieuw opgerichte pijpenfabriek in Svendborg op het eiland Fyn; hier werkte hij ongeveer twee jaar samen met Jens "Tao" Nielsen. Na een korte periode weer bij Nørding te hebben gewerkt, stapte hij over naar de werkplaats van W.Ø. Larsen in Kopenhagen. Bij Larsen was de productie gebaseerd op een wekelijks quotum, en een meester die zijn quotum vroeg had gehaald, kon de resterende tijd aan zijn eigen pijpen besteden; men neemt aan dat deze regeling de werksnelheid voedde die gangbaar was onder de Larsen-meesters van die tijd.

Van bulldog naar fasetkop

Toen hij voor zichzelf begon te werken, bracht de bulldog-interpretatie hem zijn eerste bekendheid. Vanwege zijn experimenten die de mal behoorlijk buiten de gebruikelijke afmetingen brachten, werd hij lange tijd in verzamelaarskringen in Duitsland "Mr. Bulldog" genoemd. De scherpe rand rond de kop, het bepalende element van de bulldogfamilie, wordt ook gezien als een voorbode van zijn latere werk.

Zijn internationale bekendheid dankte hij echter aan zijn veelvlakkige koppen. Bij deze pijpen worden kop en steel opgedeeld in een reeks elkaar snijdende platte vlakken; de moeilijkheid van het werk zit erin dat de ribben waar de vlakken samenkomen van begin tot eind exact dezelfde breedte hebben en ononderbroken blijven. Ilsted voerde het grootste deel van de afwerking uit met een flexibele bandschuurmachine, en stond bekend om zijn beheersing van dit gereedschap. Op een gebogen lichaam de uitlijning behouden is veel moeilijker dan op een recht lichaam; omdat een kleine onregelmatigheid ertoe kan leiden dat het stuk opnieuw gezandstraald moet worden, is het aantal fasetstukken beperkt gebleven.

Materiaal en stijl

Dat de door hem gebruikte wortel van Corsicaanse oorsprong was, verklaarde hij zelf altijd met de nerfdichtheid en het lage aandeel gebreken. Zijn mondstukken vormde hij met de hand en hij gaf de voorkeur aan zwart eboniet en cumberland. Voor steelringen, tussenstukken en versieringen gebruikte hij goud, zilver, ebbenhout, rozenhout en hoorn; in latere jaren experimenteerde hij ook met materialen zoals lapis lazuli. Volgens de administratie lag zijn jaarlijkse productie rond de 170 pijpen, waarvan minder dan een tiende met een gezandstraald oppervlak eindigde.

Ilsted overleed in 2017. Doordat namen die door zijn werkplaats zijn gegaan, zoals Manduela Ruger-Kusk, onder eigen naam bleven werken, is de opvatting van de fasetkop een traceerbare lijn gebleven in de hedendaagse artisanproductie.