Prammer Freehand Pfeifen

Prammer Freehand Pfeifen is het atelier dat Josef Prammer in zijn eentje runt in het plaatsje Ungenach, in de Oostenrijkse deelstaat Opper-Oostenrijk. Prammer, geboren in 1953, leerde zijn vak als gereedschapmaker en begon begin veertig, in 1993, met het snijden van pijpen. Wat aanvankelijk een vrijetijdsbesteding was, groeide binnen korte tijd uit tot een tweede beroep. In sommige bronnen wordt geschreven dat Prammer een opgeleide pijpenmaker zou zijn; de meest verspreide informatie wijst echter op een opleiding als gereedschapmaker.

Atelier en werkwijze

Prammers pijpen worden niet uit een seriematige mal gehaald, maar één voor één met de hand gevormd; daarom komt in de naam van het merk ook het woord freehand voor. De cijfers over de jaarlijkse productie lopen uiteen: sommige bronnen noemen tweehonderdvijftig, andere driehonderd, en weer andere een veel lager aantal. Wat gemeenschappelijk is, is dat de productie op de schaal blijft die uit één werkbank kan komen. Prammer verzorgt daarnaast ook pijpreparaties voor gespecialiseerde tabakszaken in Oostenrijk; dit is een van de zaken die de naam van het atelier in het land heeft verspreid.

In de werkopvatting van de meester bepaalt het hout de vorm: de richting van de nerf bepaalt de hoek tussen kop en steel en de volheid van het lichaam. Deze houding is een van de gedeelde uitgangspunten van de Europese traditie van met de hand gevormde pijpen en resulteert bij Prammers producten in het feit dat geen twee stuks op elkaar lijken.

Materialen

De briarvoorraad van het atelier bestaat uit bruyèrehout uit de hoogvlaktes van Calabrië, in het zuiden van Italië. Het materiaal dat Prammer in internationale kringen echt bekend maakte, is morta, oftewel eikenhout dat duizenden jaren in een moeras heeft gelegen. Hout dat zonder rotting in een zuurstofloze omgeving bewaard blijft, krijgt na verloop van tijd een donkere, bijna zwarte kleur; het hoge silicaatgehalte in de structuur is een van de eigenschappen die het materiaal interessant maken voor pijpen. Er wordt vermeld dat Prammer het hout selecteert op dichtheid, gewicht en mineraalgehalte.

Dit hout komt doorgaans naar boven bij archeologische opgravingen en moeraswerkzaamheden; Prammer betrekt de morta die hij gebruikt voornamelijk uit Oostenrijk zelf. Volgens een persbericht is de radiokoolstofouderdom van een van de stukken in het atelier meer dan vierduizend jaar; omdat deze meting op één enkele bron berust, kan zij niet worden veralgemeend. Morta is een breekbaar materiaal: omdat het tijdens het drogen kan scheuren, komen uit één blok meestal maar enkele bruikbare stukken. Pijpen maken van morta is daarom een arbeidsintensiever en trager proces dan werken met briar.

De derde productgroep van het atelier bestaat uit exemplaren waarin morta en briar in dezelfde pijp worden gecombineerd. Bij dit soort werk worden ook materialen zoals zilver gebruikt voor ringen of tussenstukken; het silicaatgehalte van de morta die voor gecombineerde koppen wordt gekozen, wordt relatief laag gehouden.

Locatie

Prammer wordt beschouwd als onderdeel van de kleine maar duurzame traditie van pijpenmakerij in Oostenrijk. Samen met de andere zelfstandige werkbanken van het land staat hij vermeld in de index van Oostenrijkse pijpenmerken. De bekendheid van het atelier steunt niet op seriematige productie, maar op het maken van unieke stukken en op het volhardend bewerken van een ongewoon materiaal.