Preben Holm

Preben Holm (1947-1989) was een Deense pijpenmaker. Terwijl in de eerste generatie van de Deense School de vorm een gematigde interpretatie van klassieke mallen bleef, trad Holm buiten deze grens en maakte hij grote, opvallende pijpen die de nerfrichting van het hout volgden, gangbaar. Dat hij op tweeëntwintigjarige leeftijd aan het hoofd stond van een productieorganisatie van vijfenveertig mensen, en de belangstelling die zijn pijpen in Amerika kregen, maakten hem binnen korte tijd een van de meest besproken namen van zijn land.

Begin in Kopenhagen

Holms eerste contact met pijpen vond plaats achter een toonbank: hij begon met hand- en spandiensten in de winkel van zijn vader in Kopenhagen, en tegen zijn veertiende deed hij feitelijk zelf de inkoop van de pijpen- en tabaksafdeling. Met het fooiengeld dat hij spaarde, verwierf hij zijn eerste werkbank en eigen gereedschap; zijn atelier was een kamer van enkele vierkante meters in de kelder van zijn vader. Volgens zijn eigen verhaal leverde hij zijn eerste pijpen op 5 juni 1963, elf dagen voor zijn zestiende verjaardag, af bij de winkel van zijn vader. Vervolgens klopte hij aan bij Pipe-Dan, een winkel in de stad die bekendstond bij toeristen; deze accepteerde om twintig tot dertig pijpen per week af te nemen, maar de bevoegdheid om de waarde te bepalen bleef bij de winkel. Op zijn achttiende nam hij zijn eerste gezel in dienst; toen dat tijdens zijn militaire dienst moeilijk vol te houden werd, moest hij hem laten gaan, en pas na zijn diensttijd lukte het hem de productie om te vormen tot een geregeld bedrijf.

Een vormopvatting die de nerf volgt

Holms onderscheidende bijdrage is dat hij de vorm niet vooraf bepaalde, maar opbouwde op basis van de nerf van het bruyèrewortel (briar)blok. Door in plaats van een mal aan het hout op te leggen, het blok te lezen en de vorm eruit te halen, kreeg het resultaat elke keer een andere wending; de pijpen die zo ontstonden, waren zowel groter als onregelmatiger vergeleken met de gematigde Deense stijl van die tijd. Het naast elkaar gebruiken van glanzende en gezandstraalde oppervlakken op hetzelfde lichaam, en het bewust onbewerkt laten van de ruwe schors van de wortel bij de rand van de kop en het uiteinde van de steel, waren de zichtbare handtekeningen van deze stijl. Rokers die aan de gevestigde smaak gewend waren, vonden het beeld lange tijd vreemd; toch waren het juist deze kenmerken die het symbool werden van de beweging die de vrije-vormpijp (freehand) in de jaren zeventig tot het meest gezochte type maakte.

De Amerikaanse markt en Ben Wade

De eerste grote doorbraak kwam toen Lon Schwartz, die een winkel had op Saint Thomas in de Amerikaanse Maagdeneilanden, achttien overgebleven pijpen van Holm in bulk opkocht en om een landelijke alleenverkooprelatie vroeg. In 1969 sloot Holm een overeenkomst met het in New York gevestigde bedrijf Snug Harbour en stapte hij ook over op seriematige productie; het bedrijf groeide snel naar vijfenveertig medewerkers. Toen Snug Harbour echter niet kon betalen, leed hij een aanzienlijk verlies aan tegoeden. Zijn ontmoeting in februari 1971 in New York met Herman G. Lane, directeur van Lane Limited, werd een keerpunt. Omdat de pijpen door de resterende voorraad bij Snug Harbour niet onder zijn eigen naam konden worden verkocht, werd de naam Ben Wade gebruikt, die eigendom was van Lane Ltd. en waarvan de productie in die jaren via de ateliers van Charatan liep. De in Denemarken vervaardigde Ben Wade-pijpen bereikten snel hoge aantallen; in deze periode ontmantelde Holm de seriematige productie, richtte hij zich weer op handwerk en runde hij ook aparte lijnen zoals Rungsted.

Laatste jaren

Toen de belangstelling voor vrije-vormpijpen op de Amerikaanse markt afnam, moest Holm eind 1985 het grootste deel van zijn personeel laten gaan; wegens zijn verergerende ziekte sloot hij begin 1986 de fabriek volledig. Een poging om datzelfde jaar de productie te hervatten liep vast door zijn gezondheidstoestand, en in 1989 overleed hij, tweeënveertig jaar oud. Poul Winsløw, die al op zijn zeventiende bij het atelier in dienst kwam en na verloop van tijd tot voorman opklom, ging na de sluiting onder eigen naam produceren en zette een vormentaal voort die dicht bij die van Holm lag.