Refbjerg

Refbjerg is het pijpenmerk dat de naam draagt van de Deense meester Søren Refbjerg Rasmussen. Rasmussen, geboren in 1943 in Søborg ten noorden van Kopenhagen en er bijna zijn hele leven gebleven, richtte in 1969 zijn eigen bedrijf op en stapte zo voltijds over op het pijpenmaken. Het merk toonde in de loop van meer dan vijftig jaar twee verschillende gezichten: eerst een kleine fabriek met snelle productie, later een eenmansatelier dat zeer selectief te werk ging.

De fabrieksjaren

In de jaren zeventig werkten er gemiddeld acht tot twaalf ambachtslieden in het atelier. Het leeuwendeel van de productie bestond uit semi-freehand kelen, die het midden hielden tussen klassieke vormen en freehand; deze werden niet onder de achternaam van de meester verkocht, maar onder zijn voornaam, dus onder het merk "Søren". Volgens de overlevering overschreed de totale verkoop een miljoen pijpen. Rasmussen maakte in deze periode alleen de kelen die hij zelf het beste vond met eigen hand af en liet de rest aan zijn team over. Dat het naar de meester genoemde atelier met een groot team werkte, was in het Denemarken van die tijd geen uitzondering; ook de ateliers van Preben Holm en Karl Erik waren op vergelijkbare schaal opgezet. Het atelier produceerde bovendien jarenlang voor W.Ø. Larsen. Het merk behoort in die hoedanigheid tot de brede, exportgerichte vleugel van de Deense School.

Tweede keus kelen kwamen onder afzonderlijke namen op de markt. De bekendste hiervan zijn de stempels Danbark en, genoemd naar het stadje waar de meester woonde, Soborg. De Danbark-lijn werd jaren later, op veel kleinere schaal, nieuw leven ingeblazen.

De Refbjerg-signatuur

Wat de tweede fase van het merk bepaalt, is de houding tegenover vulmiddel (putty). Rasmussen liet kleine gebreken van de bruyère liever zichtbaar op de kop zitten en dekte ze onder geen enkele voorwaarde af met plamuur; deze keuze is een houding die eerlijkheid van het materiaal boven een vlekkeloos uiterlijk stelt. Ook het keuringssysteem was even eenvoudig: in plaats van een getrapt systeem van sterren of letters was er slechts één hogere graad, en de zeldzame stukken waarvan de nerf van begin tot eind gelijkmatig doorliep, kregen het stempel "Straight Grain".

Het laatste-periode werk is klein in aantal. Nadat de fabrieksorganisatie achter hem lag, werkte de meester alleen, onder zijn eigen achternaam; deze pijpen staan bekend om hun maatvastheid en de precisie van de boringen. De afmetingen bleven grotendeels klein tot middelgroot, wat rechtstreeks de eigen rookgewoonte van Rasmussen weerspiegelt. Het vormenrepertoire steunt weliswaar op klassieke mallen, maar in de lijnen is een verzachting te zien die eigen is aan de Deense smaak; echte freehand-werken kwamen minder vaak voor dan in de eerste jaren. De meest gebruikte decoratieve oplossing waren exotische houten tussenringen en metalen bandjes tussen mondstuk en kop.

Bruyèreleverancier

Rasmussens tweede rol binnen de Deense pijpmakerij stond los van zijn eigen pijpen: die van bruyèreleverancier. Voor zijn eigen pijpen gebruikte hij uitsluitend bruyère van Corsicaanse oorsprong en liet hij de blokken rechtstreeks van het eiland aanvoeren; volgens de Duitse meester Rainer Barbi was hij ten minste in Europa de enige die deze import volhield. Het merendeel van de Deense makers betrok zijn hout van hem. Bij de late Danbark-pijpen wordt vermeld dat naast Corsicaanse bruyère ook blokken uit Griekenland werden gebruikt.

Na de meester

Het overlijden van Søren Refbjerg Rasmussen werd aangekondigd door Rich Esserman in het oktobernummer 2021 van het tijdschrift The Pipe Collector. Wat overblijft, is een productielijn die een miljoenenreeks aan seriematige productie en een signatuuratelier dat maar enkele stuks per jaar aflevert, binnen één levensloop verenigde. Wat de belangstelling van verzamelaars betreft, zijn deze twee periodes duidelijk van elkaar te onderscheiden: semi-freehand kelen met het stempel "Søren" komen vaak voor in collecties, terwijl het latere werk met de signatuur "Refbjerg" en de stukken met het stempel "Straight Grain" als zeldzame pijpen gelden. Het onderscheiden van de stempels wordt daarom beschouwd als de meest fundamentele kennis rond het merk.