Romagnolo

Romagnolo is het eenmansatelier van Ivan Romagnolo, werkzaam in de provincie Biella in de regio Piëmont, in het noorden van Italië. Romagnolo behoort tot de meesters die pas in de tweede helft van hun loopbaan naar het pijpenvak zijn overgestapt: hij werkte jarenlang als meubelrestaurateur en schrijnwerker, en volgens de overlevering wendde hij zich na deze bijna kwarteeuw durende ervaring in 2015 tot de pijpmakerij. Het merk heeft daardoor weliswaar een korte geschiedenis, maar wordt niet beschouwd als het werk van een onervaren hand; het wordt gezien als de overstap naar een naburig ambacht van iemand die het hout jarenlang heeft leren kennen.

Van schrijnwerkerij naar pijpenbank

Meubelrestauratie is een ambacht dat vereist dat men de nerf van het hout leert lezen, hardheidsverschillen met de hand aanvoelt en bij oppervlaktebehandelingen geen haast maakt. Vrijwel al deze gewoonten vinden een direct equivalent in het maken van pijpen; dat Romagnolo binnen korte tijd rijp werk kon afleveren, wordt grotendeels hieraan toegeschreven. Overgeleverd wordt dat de meester deze overstap niet volledig alleen heeft gemaakt, maar met de begeleiding van een ervaren pijpmaker uit de streek. Zo'n meester-leerlingoverdracht is een diepgewortelde traditie in de Italiaanse pijpmakerij: veel praktische kennis, van de keuze van het briarblok tot het boren van de ketelopening, wordt niet uit een boek geleerd, maar door aan dezelfde bank te werken.

Atelier en productievisie

Het adres van het atelier in de eerste jaren staat geregistreerd als Mongrando, in de provincie Biella; tegenwoordig gaat de productie door in Brusnengo, binnen dezelfde provincie. De productie gebeurt volledig met de hand; er zijn geen seriematige mallen, elke pijp wordt als een uniek stuk ontworpen en afgewerkt. De maker geeft aan dat hij zelf alle fasen, van ontwerp tot laatste polijstbeurt, uitvoert en dat elk stuk uniek is. Het hoofdmateriaal is bruyèrewortel (briar); mondstukken worden apart gevormd naargelang het ontwerp van de pijp. Het atelier verricht ook reparatie- en restauratiewerkzaamheden; gezien de achtergrond als schrijnwerker is dit geen verrassende nevenactiviteit.

Het vormenrepertoire beweegt zich tussen het klassieke Engels-Italiaanse repertoire en vrijere werkstukken. In de actuele catalogus zijn naast slanke billiard-kelken ook interpretaties van poker, hawkbill, blowfish, calabash, bent egg, author en bulldog te zien; dit is geen vaste reeks, maar een repertoire dat in de loop van de tijd verandert. Wanneer de adertekening van het blok het toelaat, worden ook vrije-vormwerkstukken geproduceerd. Aan het oppervlak worden zowel gladpolijste als deels gezandstraalde afwerkingen gebruikt.

Positie in de gemeenschap

Romagnolo behoort niet tot de grote fabrieksmerken van Italië, maar tot de in de laatste twintig jaar in aantal toegenomen onafhankelijke eenmansateliers. Deze ateliers produceren doorgaans in kleine volumes, bereiken de verzamelaarskring rechtstreeks en bouwen hun bekendheid op via beurzen en online media. Het werk van Romagnolo is ook buiten Italië bekend geraakt, met name in de Engelstalige pijpenkringen; het merk wordt, ondanks de korte tijd sinds de oprichting, gerekend tot de namen van de nieuwe generatie in de Italiaanse handgemaakte pijpmakerij.