Royal Copenhagen

Royal Copenhagen, officieel Den Kongelige Porcelænsfabrik, is een porseleinfabriek die op 1 mei 1775 in Kopenhagen werd opgericht door de scheikundige Frantz Heinrich Müller. De reden dat deze onderneming, bekend om haar servieswerk en blauw beschilderde figuren, ook in de pijpenliteratuur wordt genoemd, is een klein hoofdstuk uit haar tweeënhalve eeuw oude geschiedenis: de productie van porseleinen pijpen die rond 1970 begon en ongeveer vijftien jaar duurde. Deze korte onderneming wordt herinnerd omdat ze het merendeel van de meesters die in diezelfde jaren het Deense pijpenontwerp bepaalden, in één enkel project samenbracht.

Een porseleinen experiment

Achter de beslissing om de pijpenmarkt te betreden, schuilt een verhaal dat in de pijpenwereld vaak wordt verteld: de fabriek zou voor koning Frederik IX (1899-1972) een paar porseleinen pijpen en een tabakspot hebben vervaardigd. Volgens dit verhaal was het geschenk bedoeld voor de zeventigste verjaardag van de koning, wat overeenkomt met 1969; toen het in de smaak viel, kwam seriematige productie ter sprake. Noch het geschenk zelf, noch de veronderstelde voorliefde van de koning voor pijproken kon buiten de pijpenliteratuur onafhankelijk worden bevestigd; het verhaal moet dan ook worden beschouwd als een oprichtingsmythe.

Wat wel te verifiëren valt, is het product zelf. In 1970 werd een reeks van acht modellen geïntroduceerd; dit waren porseleinen versies van gevestigde vormen zoals de billiard, de zulu en de bent billiard. Het model dat in de reeks de meeste aandacht kreeg, was de Golf Ball, die haar naam ontleende aan haar bijna bolvormige kop. Voor het oudere gebruik van dit materiaal, zie het artikel porseleinen pijp.

De in 1971 opgerichte ontwerptafel

Om de reeks uit te breiden werd in het najaar van 1971 een ontwerpwedstrijd georganiseerd. Onder de uitgenodigde namen bevonden zich Anne Julie, Emil Chonowitsch, Jess Chonowitsch, Poul Hansen, Gert Holbek, Lars Ivarsson, Sixten Ivarsson, Svend Knudsen, Ib Loran, Jørn Micke en Karl Erik Ottendahl. Deze lijst omvat vrijwel de gehele generatie die bekendstaat als de Deense school; daarom wordt de wedstrijd beschouwd als een ongewone samenkomst in de geschiedenis van het Deense pijpenontwerp.

De details van de wedstrijd berusten op één enkele verhaallijn, die in secundaire bronnen steeds wordt herhaald. Volgens dit verslag werden bijna negenenveertig vormen voorgesteld, gebeurde de beoordeling met verborgen ontwerpersnamen, en gingen de eerste en derde plaats naar Jørn Micke en de tweede plaats naar Ib Loran. De bekroonde vormen gingen, samen met een ontwerp van Lars Ivarsson en enkele andere, apart van Micke verkregen vormen, in productie. Omdat Micke's naam met deze pijpen wordt geassocieerd, worden de exemplaren die op de verzamelmarkt circuleren meestal aan hem toegeschreven.

De grenzen van het materiaal en het einde van de productie

Hoewel porselein voor de kop een onverwacht duurzaam materiaal bleek, veroorzaakte het problemen bij de verbindingen. Bij de eerste modellen was de tenon van de mondstukverbinding in de traditionele richting bewerkt; er werd gemeld dat de verbinding tijdens het roken losraakte en de kop kon loskomen. Volgens de pijpenliteratuur werd dit probleem rond 1972 verholpen door de richting van de verbinding om te keren; ook dit detail berust op één enkele bron en draagt dus geen aanspraak op absolute zekerheid.

De productie, die zo'n vijftien jaar had geduurd, kwam halverwege de jaren 1980 ten einde; een exacte sluitingsdatum staat niet in de archieven. De fabriek onderging in deze jaren een reeks overnames en fusies, en Royal Copenhagen bestaat tegenwoordig voort als een porseleinmerk zonder enige band meer met pijpen. De pijpen uit die periode worden vandaag minder beschouwd als gebruiksvoorwerp dan als document van een kort zijpad in het Deense ontwerp.