S. Bang

S. Bang is een Deens pijpenatelier dat in 1968 in Kopenhagen opende en in 2019 sloot. Het merk ontleent zijn naam aan de oprichter Svend Bang; het aanzien dat het atelier tegenwoordig geniet, is echter vooral te danken aan Per Hansen en Ulf Noltensmeier, die bijna een halve eeuw dezelfde werkbank deelden. De keuze om jaarlijks slechts een klein aantal pijpen te maken en aan elk de nodige tijd te besteden, maakte van S. Bang een van de weinige ateliers die tot de hoogste rang van de Deense school worden gerekend.

Van de Tabakstoonbank naar de Pijpenwerkbank

Svend Bang was van beroep geen snijder maar tabakshandelaar. In de jaren dat hij werkte bij de gevestigde Kopenhaagse tabakszaak W. Ø. Larsen, deed hij kennis op over mengsels; hij nam ook verantwoordelijkheid bij de oprichting van een aan de winkel verbonden pijpenatelier. Deze ervaring bood hem een kant-en-klare structuur toen hij in 1968 zijn eigen zaak opende: vooraan de verkoopruimte, achteraan een werkkamer. In de werkkamer werden aanvankelijk alleen reparaties uitgevoerd, terwijl Bang eigenlijk pijpen onder zijn eigen naam wilde. Daarvoor nam hij achtereenvolgens meesters aan; omdat de meesten na korte tijd weer vertrokken, kwam de bezetting nooit echt tot rust. Onder de namen die in de bronnen worden genoemd, bevinden zich Peter Rafn en Ivan Holst Nielsen.

Hansen en Noltensmeier

De eerste meester die bleef, was Per Hansen; hij verliet het atelier van Preben Holm, waar hij kort had gewerkt, en kwam in 1970 bij Bang werken. De Duitse Ulf Noltensmeier, die hij daar leerde kennen, sloot zich een jaar later bij dezelfde bezetting aan. Beiden stonden erop dat elke fase met de hand werd gedaan en dat alleen de beste heidewortel (briar) werd geselecteerd. Deze houding leidde in eerste instantie tot onenigheid met de werkgever: de productieomvang die de grote ateliers in het toenmalige Denemarken hadden bereikt, had indruk op Bang gemaakt, en hij vond de handgesneden mondstukken te tijdrovend. Het geschil werd in het voordeel van de meesters beslecht; toen de vraag groeide, verhuisde het atelier in 1976 naar een grotere ruimte ten noorden van Kopenhagen, waar het tot de sluiting bleef.

Toen Svend Bang in 1984 met pensioen ging, droeg hij de zaak over aan deze twee meesters; volgens de gegevens overleed hij in 1993. Hansen en Noltensmeier behielden de merknaam ongewijzigd; het enige waaraan zij iets veranderden, was de stadsregel op het stempel: de Engelse tekst "COPENHAGEN" werd vervangen door het Deense "KOBENHAVN". Of een S. Bang-pijp van vóór of na de overname stamt, is tegenwoordig in de eerste plaats aan deze regel te zien.

De Methode op de Werkbank

In het atelier bestond geen taakverdeling; elke meester bracht zijn eigen pijp helemaal zelf van de eerste snede tot de laatste politoerbeurt, en ook de zilveren ringen waarmee het merk wordt geassocieerd, werkte hij zelf af. De enige uitzondering hierop was het zandstralen: voor deze bewerking bracht Per Hansen de lichamen naar de fabriek van Stanwell, waar hij de machine zelf bediende. Ook bij het mondstuk (stem) bestond een vaste voorkeur: zwart vulkaniet werd met de hand gesneden en gevormd. De tweetraps beschildering die werd toegepast om de nerf te benadrukken, reageerde bij elke stam anders, waardoor het onmogelijk was dat twee lichamen elkaars gelijke waren.

Het stempel dat de kwaliteitsgraad aangaf, werd gebruikt op pijpen die naar Europa werden verzonden. Naar verluidt begint de reeks onderaan met zwart zandstraal en licht zandstraal, loopt hij door met de cijfers 5 tot en met 9, en eindigt hij met de letters A, B en C; het stempel D komt zeer zelden voor. Op pijpen die naar Amerika gingen, werd in plaats van een kwaliteitsgraad het jaar, een volgnummer en de initialen van de meester gestempeld. Dit nummer heeft niets met kwaliteit te maken, maar geeft alleen de volgorde van productie van de meester dat jaar aan.

Sluiting

Per Hansen en Ulf Noltensmeier kondigden in de herfst van 2019 hun pensionering aan. Omdat er geen naam werd aangewezen om het merk voort te zetten, sloot ook het atelier. Er bleef een klein twistpunt over: de Löfberg-pijpen die Svend Bang zelf maakte en waaraan hij de meisjesnaam van zijn vrouw gaf. Naar verluidt raakten deze pijpen eind jaren zeventig vergeten in het magazijn van de Duitse distributeur, om pas in 2005 weer boven water te komen.