Sasieni

Sasieni is een Brits pijpenhuis, opgericht in 1919 in Londen; bekend om de blauwe stippen die één voor één in het mondstuk worden ingelegd. Oprichter Joel Sasieni — zijn naam wordt in sommige bronnen ook als Joseph vermeld — leerde het vak bij Charatan en klom vervolgens bij de fabriek van Dunhill op tot directeur. De zestig jaar (1919-1979) waarin de familie aan het roer stond, geldt tegenwoordig als de klassieke periode van de Engelse fabriekspijp.

Ovenpatent en selectie

De uitvinding die het Sasieni mogelijk maakte om een eigen zaak te beginnen, was in feite een droogsysteem: het in 1919 geregistreerde patent betrof het rijpen van kopjes van bruyèrewortel (briar) in de oven. Volgens documenten uit die tijd werden elke kop en steel zes weken in de oven gehouden, met tussenpozen uitgenomen om vocht van het oppervlak te vegen en te controleren op scheuren. Deze methode, die het rijpen in de open lucht — normaliter jaren — terugbracht tot weken, vormde ook de basis voor de snelle groei van het jonge bedrijf. Naar verluidt brandde de fabriek kort na de oprichting af, waarna het gebouw werd herbouwd en de productie werd voortgezet.

De selectiecriteria waren streng: volgens de catalogus uit 1929 werden van elke honderdvierenveertig gekochte blokken er slechts vier geschikt bevonden voor de hoogste klasse. Om te voorkomen dat de kopjes die de selectie niet doorstonden maar wel gaaf waren, verloren gingen, werden begin jaren dertig aparte nevenlijnen onder andere namen op de markt gebracht; His Royal Highness, Royal Stuart, Mayfair, Friar, Henley Club en Old England zijn de belangrijkste daarvan.

De blauwe stippen

De eerste pijpen hadden één blauwe stip in het mondstuk. Dit teken, dat aan Dunhills witte stip deed denken, leidde tot een juridisch bezwaar van de voormalige werkgever, en het geschil kreeg in de twee markten een verschillende afloop: het model met één stip bleef in Europa tientallen jaren in productie, terwijl voor Noord-Amerika een nieuwe oplossing werd gezocht. Eerst verhuisde de stip naar de zijkant van de kop, maar deze proef leverde slechts een klein aantal pijpen op. De blijvende oplossing werd vier stippen, zo geschikt dat ze in de lengterichting een ruit vormden. Eind jaren twintig kwam daar de Eight Dot bij, met vier stippen aan elke kant van het mondstuk; tijdens de beperkingen van de Tweede Wereldoorlog verdween deze serie, en de fabriek richtte zich grotendeels op oorlogsproductie — rubber- en vulcaniet-onderdelen, metalen ringen, precisiedraaiwerk. Omdat de stippen niet met verf werden aangebracht maar door blauwe staafjes in gaten in het mondstuk te slaan, geldt de symmetrie van de plaatsing tot op de dag van vandaag als maatstaf om een origineel mondstuk te herkennen.

Vormnamen en het tijdperk van Alfred

De traditie om vormen te benoemen, gaat terug tot de eerste catalogi van het bedrijf: in de lijsten van het midden van de jaren twintig worden bijna dertig vormen genoemd naar Londense wijken, vakantieplaatsen en bekende Engelsen — zoals Kensington, Chiswick, Wimbledon, Windermere. In de catalogi van dezelfde jaren staan Dorset, Montrose en zijn gezandstraalde tegenhanger Argyle onder de kop "voor dames"; deze slanke modellen hadden, in tegenstelling tot vergelijkbare pijpen, een kop van normale grootte.

Joel Sasieni overleed op 19 december 1945; het bedrijf werd in januari 1946 overgenomen door zijn zoon Abraham Alfred. Sommige bronnen geven het overlijdensjaar als 1946 op. Onder Alfred werd de vermelding "Four Dot" op de steel toegevoegd, maakte het gebogen handschrift "Sasieni" van voor de oorlog plaats voor een rechtopstaand lettertype, en werden de stippen groter gemaakt en omgevormd tot een gelijkzijdige ruit. Alfred voegde ook zijn eigen producten toe: het in 1952 gepatenteerde Fantail/Slendaline-mondstuk, de lichte Litewate-serie, het in 1960 geregistreerde Ruff-Root-zandstralen en de in 1966 geregistreerde middenklasse Two Dot.

Periode na de familie

Alfred verkocht het bedrijf in 1979 aan een Zuid-Afrikaanse groep investeerders, naar verluidt onder leiding van Ian Chase, en bleef zelf enige tijd in het bestuur. De nieuwe eigenaren begonnen met een beperkte heruitgave van de Eight Dot; naar verluidt kreeg elk van de ongeveer honderd zo gemaakte pijpen een etiket met Alfreds handtekening. Het samenwerkingsverband hield niet lang stand: Alfred, die zich verzette tegen het loslaten van gehard rubber (vulcaniet) voor mondstukken, verliet het bedrijf volledig toen een Ten Dot met acrylen mondstuk op de markt werd gebracht.

De groep droeg het merk in 1986 over aan de in New Jersey gevestigde tabaksimporteur James B. Russell. In deze periode werden de op plaatsnamen gebaseerde vormnamen en nevenlijnen geschrapt en werd nagenoeg de gehele productie onder de naam Four Dot aangeboden; het stempel op de steel werd teruggebracht tot twee regels en de vermelding werd geschreven als "4 Dot" met Arabisch cijfer. Dit is het praktische kenmerk waarmee verzamelaars de perioden onderscheiden. In 2002 ging de productie over naar Cadogan, dat ook oude Britse merken als Comoy's en GBD maakt; volgens stempelgidsen blijft het merk nog steeds onder dit bedrijf voortbestaan.