Shigeyoshi Yanagihara

Shigeyoshi Yanagihara is een meester uit Tokio die behoort tot de eerste generatie van de Japanse traditie van handgemaakte pijpen die in contact kwam met de Deense vormentaal. In een loopbaan aan de werkbank die ongeveer dertig jaar duurde, liet hij een beperkt oeuvre na waarin hij het vrijvormige Noord-Europese ontwerp interpreteerde met Japans gevoel voor verhouding en afwerking. Volgens overlevering is hij geboren in 1944 en groeide hij op in de wijk Setagaya van Tokio; deze informatie is uitvoerig alleen terug te vinden in de eigen archieven van de pijpengemeenschap.

Vormopvatting

Het uitgangspunt van Yanagihara's werk zijn organische volumes uit de natuur: koppen die scherpe hoeken vermijden, lijnen die ononderbroken van kop naar steel stromen, zachte overgangen. In dit opzicht wordt hij gerekend tot de erfenis van de Deense School, dat wil zeggen de vrijevormtraditie (freehand) die elke pijp vormgeeft naar de eigen adering van het hout, in plaats van vast te houden aan klassieke Engelse mallen. Toch ligt de verfijning van de oppervlaktebehandeling, de mate van detaillering en de soberheid van de afwerking dichter bij Japanse ambachtsgewoonten.

Het meest besproken aspect van zijn stijl is de verhouding. Yanagihara's koppen zijn doorgaans compact en gedrongen; ze liggen klein in de hand, en het gewicht is evenwichtig verdeeld. Hoewel de meester ook grotere exemplaren heeft gemaakt, wordt zijn naam vooral genoemd om dit gevoel voor evenwicht in kleine volumes.

Loopbaan aan de werkbank

Na zijn universitaire studies verdiende Yanagihara aanvankelijk de kost met tekenwerk en fotografie, en pas op volwassen leeftijd richtte hij zich op het snijden van briar. Volgens overlevering was het zien van pijpen gesigneerd door Sixten Ivarsson en Jørn Micke bepalend voor deze keuze, terwijl hij de technische kant van het vak leerde van een van Japans bekendste meesters, Hiroyuki Tokutomi. Ook deze afstammingslijn van meesterschap is niet onafhankelijk gedocumenteerd, maar berust op de archieven van de gemeenschap.

In de gegevens wordt zijn loopbaan aan de werkbank op de periode 1975-2005 gezet, en de totale productie op ongeveer 1.500 pijpen. Als dit klopt, betekent dit ongeveer vijftig pijpen per jaar, een gematigd maar volgehouden tempo voor een eenmansatelier. Omdat deze cijfers tot op heden niet zijn vergeleken met een bron buiten de gemeenschap, dragen ze geen aanspraak op zekerheid; toch zijn de bronnen het erover eens dat Yanagihara een werkbank runde die zich nooit met massaproductie bezighield en het aantal bestellingen bewust beperkt hield.

Zijn kring en invloed

De band met Micke bouwde zich op over de jaren, en de bezoeken van de Deense meester aan Japan gaven aanleiding tot een regelmatige uitwisseling tussen de twee werkbanken. Zijn meest zichtbare band binnen de Japanse gemeenschap is de meester-leerlingrelatie die hij opbouwde met Tajima, van de generatie na hem; Yanagihara's naam wordt ook in publicaties buiten de gemeenschap genoemd in verband met Tajima's opleiding. Omdat Tajima's voornaam in de bronnen inconsistent wordt weergegeven als Tatsuo en Tetsuo, wordt hij hier uitsluitend met zijn achternaam vermeld.

Er wordt gemeld dat de meesters eigen rookvoorkeur uitging naar Engelse mengsels. Interesses zoals de theeceremonie, wielrennen en klassieke auto's worden vaak in één adem genoemd met de geduldige en beheerste houding die uit zijn werk spreekt. Na zijn terugtrekking uit het beroep gaf hij de werkbank niet volledig op; hij zou voor eigen plezier zijn blijven doorgaan met het maken van enkele pijpen per jaar. Doordat zijn productie in aantal beperkt bleef, is zijn signatuur een zeldzaam voorkomende naam geworden in de Japanse pijpengeschiedenis.