Siyahi

Siyahi is de naam die in internationale verzamelingen van pijpenmerken voorkomt als een meerschuimpijpenmerk van Turkse oorsprong. Volgens het register was het merk verbonden aan een gelijknamig meerschuimpijpenbedrijf; het oprichtingsjaar van het bedrijf, de oprichter, de stad waar het atelier gevestigd was en hoe lang het actief is geweest, zijn onbekend. Siyahi is in dit opzicht een typisch voorbeeld van merknamen waarvan de producten zijn overgebleven, maar waarvan het institutionele spoor is uitgewist.

Schrijfwijze van de Naam en Details in het Register

De informatie over het merk berust op één enkele keten: een notitie van enkele regels in een naslagwerk over pijpenmakers en -merken, en de overname hiervan in encyclopedische bronnen. Hoewel de titel van de vermelding Siyahi is, staan zowel het merk als de bedrijfsnaam in de hoofdtekst geschreven als "Sihahi". Het verschil tussen de twee schrijfwijzen komt neer op één letter; "siyahi" is een in het Turks gebruikt woord, terwijl "sihahi" geen dergelijke betekenis heeft. Daarom wordt aangenomen dat de vorm in de hoofdtekst een overname- of zetfout is; er is echter geen tweede document overgeleverd dat aantoont welke schrijfwijze op het stempel van het merk stond.

Het enige technische detail in het register is dat de pijpen werden afgewerkt met een acrylen mondstuk en synthetische amberstukken. Deze combinatie wijst op de periode waarin, na echt barnsteen, eerst de vroege kunststoffen en vervolgens acryl de plaats innamen; voor de details van dit onderwerp kan het artikel mondstukmaterialen worden geraadpleegd. De materiaalkeuze plaatst het merk ruwweg in de tweede helft van de twintigste eeuw, maar laat geen scherpere datering toe.

Het Register van het Eiland Man

Dezelfde verzameling vermeldt dat een deel van de onder de naam Siyahi verkochte pijpen op het eiland Man werd geproduceerd door "Manx Meerschaum", en dat dit werd gemeld door de pijpenschrijver Richard Carleton Hacker. De plaats van het eiland in de meerschuimpijpenproductie is gedocumenteerd: Laxey Pipes Ltd., gevestigd in een vierverdiepingen stenen gebouw bij de kade in Old Laxey, produceerde van eind jaren zestig tot 2001 meerschuim koppen voor huizen als Peterson, Barling en Nørding, en gebruikte voor zichzelf namen als Manxpipe, Manxman en Manxland. In restauratieartikelen worden deze pijpen tegenwoordig nog steeds kortweg "Manx" genoemd.

Het opvallende punt in het register is het volgende: de steen die Laxey bewerkte, kwam niet uit Eskişehir, maar was meerschuim dat door de Tanganyika Meerschaum Corporation werd gewonnen in het Amboseli-bekken in Oost-Afrika. Deze pijpen, die de naam dragen van een merk van Turkse oorsprong, zijn dus zowel wat betreft het steenlichaam als het vakmanschap geen Turkse productie. Toen de Afrikaanse voorraad opraakte, bracht het atelier zijn laatste meerschuimpijpen in 2001 op de markt, en toen een poging om over te stappen op briar niet aansloeg, sloot het in 2002. Er bestaat geen afzonderlijk producentenregister voor de naam "Manx Meerschaum"; omdat er ook geen aanwijzing bestaat dat er op het eiland naast Laxey nog een andere pijpenproducent actief was, wordt aangenomen dat deze naam naar hetzelfde atelier verwijst.

Het Probleem van het Ontbreken van Documenten

Van een meerschuimmerk van Turkse oorsprong zou men verwachten dat het verbonden is met de omgeving van Eskişehir; vrijwel alle commercieel bruikbare meerschuimafzettingen bevinden zich in deze provincie. In de regio hebben gedurende de twintigste eeuw talrijke kleine ateliers gewerkt, waarvan sommige onder eigen merknaam exporteerden en andere in loonwerk produceerden voor buitenlandse firma's; de meeste zijn gesloten zonder catalogus, registratie of archief na te laten. Gezien deze verspreide structuur van het meerschuim-houtsnijwerk uit Eskişehir, is het niet verrassend dat er over Siyahi tegenwoordig slechts enkele regels zijn overgebleven. Wat over het merk bekend is, zal op dit ene register blijven berusten totdat een gestempeld exemplaar of een periodedocument aan het licht komt.