Soborg

Soborg is een van de nevenstempels die werden gebruikt in het atelier van de Deense meester Søren Refbjerg Rasmussen. De naam is afkomstig van de plaats waar het atelier gevestigd was: Søborg, een voorstad binnen de gemeente Gladsaxe, ongeveer tien kilometer ten noordwesten van Kopenhagen. Deze pijpen, waarvan de bovenkant van de kop meestal onbewerkt werd gelaten en de steel korter dan gebruikelijk werd gehouden, dragen geen makersnaam en behoren daarom tot de stukken waarvan lange tijd niet kon worden vastgesteld van wie ze waren.

Een nevennaam binnen het atelier

Rasmussen is geboren in 1943 en begon zijn vak voltijds met het bedrijf dat hij in 1969 oprichtte. Het atelier groeide in de jaren 1970 uit tot een bedrijf waar acht tot twaalf vaklieden werkten, en de daaruit voortkomende pijpen met een halfvrije vorm werden vooral verkocht onder de voornaam van de meester, het stempel Søren. Soborg is een van de namen die naast deze hoofdproductie werden gebruikt. Voor het latere werk dat Rasmussen alleen voortzette onder zijn eigen achternaam, zie het artikel Refbjerg; ook de met de hand gesneden serie Danbark wordt aan hetzelfde atelier gekoppeld, hoewel het in de bronnen niet duidelijk is of deze naam in dezelfde zin als Soborg als een nevenstempel moet worden beschouwd.

Datering en identificatie

Het toeschrijven van de pijpen aan het atelier van Rasmussen was aanvankelijk niet meer dan een vermoeden; vandaag wordt tenminste aangenomen dat ze in dit atelier zijn geproduceerd. Dit betekent niet dat de meester de koppen zelf met de hand heeft afgewerkt: Rasmussen liet in 2007 aan een koper die hem had bereikt weten dat de betreffende pijpen ongeveer dertig jaar eerder zijn gemaakt, en niet persoonlijk door hemzelf, maar waarschijnlijk door zijn medewerkers. Volgens de overlevering valt de productie daarmee in de jaren 1970 en 1980; de enige basis voor deze datering is de eigen herinnering van de meester en ze wordt niet ondersteund door een onafhankelijk document.

Een tweede houvast heeft te maken met de ontbinding van het atelier. Volgens de overlevering werden de inhoud van het atelier, de machines en de overgebleven pijpen, samen met de administratie, na de pensionering van Rasmussen overgenomen door een naamgenoot, een andere meester genaamd Poul Rasmussen; deze administratie zou de oorsprong van de naam Soborg hebben bevestigd. Omdat deze informatie op één enkele overlevering berust, moet ze met voorzichtigheid worden benaderd.

Vormkenmerken

Naar verluidt werden Soborg-pijpen verzameld uit koppen met een kort gebleven steel, overgebleven van de dagelijkse productie; deze koppen werden opgespaard en om de zes maanden in bulk afgewerkt en onder deze naam op de markt gebracht. Vermeld wordt dat ze voornamelijk naar het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten werden verstuurd.

Het opvallendste visuele kenmerk is dat de bovenkant van de kop onbewerkt is gelaten: bij de meeste exemplaren is het natuurlijke, beschorste oppervlak van het briar-blok, dat wil zeggen de plateau-top, bewaard gebleven. Exemplaren met een rechte snede en een polijstlaag vormen de minderheid. De combinatie van korte steel en onbewerkte top wordt beschouwd als de op atelierschaal aan serieproductie aangepaste vorm van de vrije-vormopvatting die destijds in Deense ateliers gangbaar was; een vergelijkbare weg werd ook gevolgd in het atelier van Preben Holm. In dat opzicht is het stempel een typisch voorbeeld van de vleugel binnen de Deense School die gericht was op export en met nevennamen werkte.