Speden Pipes

Speden Pipes is de handtekening van een kleinschalige pijpenmakerij die de Nieuw-Zeelander Don Speden alleen voert. De naam beschrijft geen werkplaats, maar de stukken die één persoon met eigen handen en met onregelmatige tussenpozen produceert. Het merk wordt genoemd als een van de weinige gevallen waarover ten minste informatie uit de eerste hand bestaat, in een landschap waarin Nieuw-Zeelandse pijpenmakers schaars zijn.

Plaats en schaal

Volgens de gegevens woont Speden vanwege zijn baan als Engelse lerares in de Japanse stad Niigata en maakt hij zijn pijpen in de tijd die overblijft van zijn hoofdberoep. Dit gegeven berust op een bron uit 2008; waar de maker zich in latere jaren bevond en of hij de productie voortzette, is niet bekend. Dat een maker van Nieuw-Zeelandse afkomst in Japan werkt, plaatst het merk ergens tussen beide landen; de vormtaal van de pijpen kan zo ook niet aan een lokale school of een bepaalde nationale traditie worden gekoppeld. Voor het algemene kader van de pijpenmakerstraditie in Japan kan het artikel Japanse pijpenmakerij worden geraadpleegd.

De eerste pijp

Volgens het verhaal gaat het begin van de bezigheid terug tot 1999, tot een kant-en-klare Tsuge-pijpenkit die bij een tabakszaak werd gekocht; het stuk dat uit de kit kwam, had een diepe kop en een gebogen steel in appelvorm (apple). Deze datum en dit detail berusten op één enkele bron en zijn niet met een onafhankelijk document onderbouwd. De overstap van een kant-en-klare kit naar eigen ontwerpen is een gangbaar traject voor wie zonder ambachtelijke opleiding aan pijpenmakerij begint.

Gereedschap en vormen

De belangrijkste factor die Spedens werkwijze bepaalt, is de ruimtebeperking van thuis werken. Er wordt geen draaibank of zware machine gebruikt; voor de kern worden uit het buitenland aangevoerde briar-plateaus aangeschaft, en het vormgeven gebeurt met een vijl, enkele naaldvijlen en een klein figuurzaagje. Omdat er geen mal of sjabloon wordt gebruikt, verschillen de afmetingen van stuk tot stuk. Over de stappen van zo'n werkwijze geeft het artikel hoe wordt een pijp gemaakt meer details.

De resulterende vormen behoren overwegend tot de freehand-familie: vrije kernen die niet aan klassieke maattabellen zijn gebonden, maar worden bepaald door de nerf van het blok en de ingeving van de maker op dat moment. Spedens achtergrond als uithangbordschilder en landschapsschilder wordt gezien als een factor die zijn aanleg voor deze vrije vormen verklaart. Speden heeft bovendien de terugval van het ambacht tegenover de mechanisering aangehaald als de reden voor zijn werk.

Documentatieprobleem

Vrijwel alle informatie over Speden Pipes komt van het eigen verhaal van de maker. Er is geen onafhankelijk handelsregister, catalogus of verzamelinventaris bekend. Daarom kan niets met zekerheid worden gezegd over de productieperiodes, het totale aantal pijpen en de vorm van het stempel; ook is niet duidelijk of het merk nog actief is.