Steffen Mueller (The Pipemill)

Steffen Mueller (1966-2024) was een pijpenmaker die werkte in de streek Ortenau in het zuidwesten van Duitsland en zijn pijpen signeerde met de naam "The Pipemill". Hij begon met het ambacht op zijn veertigste, grotendeels op eigen kracht; in een productieperiode van nog geen vijftien jaar bouwde hij internationale bekendheid op in verzamelaarskringen door, in plaats van klassieke mallen, te kiezen voor vormen die een gevoel van beweging geven.

Van Stuttgart naar Ortenau

Hij werd op 24 februari 1966 in Stuttgart geboren en volgde een opleiding biologie. Na enige tijd in het buitenland te hebben gewoond, vestigde hij zich in 1995 in de streek waar de Rijnvallei het Zwarte Woud ontmoet, dicht bij de Franse grens. Zowel zijn huis als zijn atelier bevonden zich in Niederschopfheim, dat onder Hohberg valt; zijn werkplek had hij eigenhandig in de voortuin van zijn huis opgebouwd.

Over zijn beroep vóór het pijpenmaken lopen de bronnen niet helemaal gelijk. Volgens de lokale pers werkte hij ongeveer twintig jaar als ambtenaar bij de districtsadministratie (Landratsamt) en gaf hij zijn vaste baan op om zelfstandig kunstenaar te worden; in een interview voor Pipedia zegt hij dan weer dat hij als bioloog werkte voordat hij zijn levensonderhoud uit het pijpenmaken haalde. Hij maakte zijn eerste pijp in 2009 en produceerde een tijdlang alleen voor zichzelf. In 2010 richtte hij een klein atelier op en begon hij te verkopen; zijn eerste pijp werd toen gekocht door zijn collega Roger Wallenstein, die ook wordt gezien als een van de mensen die hem de weg wees.

Vorm, materiaal en afwerking

De eerste meester met wie hij in het ambacht samenwerkte, was Bertram Safferling; ook wordt vermeld dat hij de raad van Rainer Barbi en Cornelius Mänz ter harte nam. Onder de makers die hem beïnvloedden, worden Sixten Ivarsson, Hiroyuki Tokutomi en Michail Revyagin genoemd.

In de pijpen die hij maakte, springen niet zozeer klassieke afmetingen als wel vloeiende vrije vormen (freehand) in het oog. In series die hij Salto Mortale, Bota en Birdy noemde, gaat de mate van bocht (bent) en de verhouding tussen kop en steel de gangbare grenzen te buiten. Mueller, die aangaf synesthesie te hebben, ervoer een lijn tegelijk als kleur, geluid en beweging; motieven uit de natuur zoals een springende vis of een krab, samen met oplossingen gebaseerd op optische illusies, worden als het onderscheidende kenmerk van zijn werk beschouwd. Datzelfde uitgangspunt was ook te zien op een tentoonstelling ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van de De Stijl-beweging: volgens de gegevens werd zijn werk, dat verwees naar Piet Mondriaan, tentoongesteld in een museum in de Nederlandse stad Dordrecht.

De heidewortel (briar) die hij gebruikte, betrok hij uit Spanje, Frankrijk, Italië en Griekenland, en hij liet de blokken enkele maanden tot enkele jaren rijpen. Zijn mondstukken (stem) sneed hij meestal uit Duits eboniet; wanneer het ontwerp dat vereiste, gebruikte hij ook acryl. De aandacht die hij besteedde aan technische details zoals de tenon-overgang en de luchtstroom, wordt ook benadrukt in presentaties van makers. Bij zijn oppervlaktebehandelingen gebruikte hij naast glad (smooth) gepolijste afwerkingen ook de "Driftwood"-afwerking, die hij van Wallenstein leerde en naar eigen inzicht aanpaste; deze afwerking wordt geacht de vogeloog(birdseye)-nerf te benadrukken. In zijn laatste jaren experimenteerde hij ook met rustieke en zandgestraalde oppervlakken. Een op kwaliteitsniveaus gebaseerd classificatiesysteem heeft hij nooit gebruikt.

Erkenning en laatste jaren

Het keerpunt dat zijn naam buiten Duitsland bracht, was zijn deelname in 2011 aan de grote pijpenbeurs in Chicago; volgens wat hij aan de lokale pers vertelde, vonden alle achttien pijpen die hij daarheen bracht daar een koper. In de daaropvolgende jaren produceerde hij jaarlijks ongeveer veertig tot zestig pijpen, die hij grotendeels naar het buitenland verstuurde. Steffen Mueller overleed op 7 september 2024 op achtenvijftigjarige leeftijd.