Stich

Stich is een in 1941 opgericht Zwitsers pijpenatelier in Kleinlützel, een dorp in het kanton Solothurn aan de grens met de Franse Jura. Gedurende ongeveer zeventig jaar heeft het atelier zowel de aan de streek eigen traditionele Zwitserse pijpen als modern met de hand gevormde types geproduceerd; na een brand in 2008 sloot het zijn pijpafdeling volledig en zette het zijn weg voort als draaierij en houtontwerpatelier.

De context van Kleinlützel

Om Stich te begrijpen, moet men eerst het dorp kennen. Kleinlützel groeide vanaf het einde van de negentiende eeuw uit tot een centrum van pijp- en wandelstokproductie en herbergde in een bepaalde periode gelijktijdig drie fabrieken die vrijwel geheel Zwitserland van pijpen voorzagen. De oudste hiervan waren het atelier Tschan, opgericht door Moritz Tschan in 1892, en de installatie Bru-Bu van het samenwerkingsverband Brunner & Buholzer, dat een jaar later operationeel werd; de laatste was lange tijd de grootste werkgever van het dorp. Stich is de derde schakel die na deze twee ondernemingen volgde.

Oprichting

In de jaren 1940-41 leidde een geschil tussen de directie van Bru-Bu en een groep werknemers tot een breuk tussen de partijen. In plaats van werkloos te blijven, kozen de gebroeders Stich en hun zonen ervoor een eigen bedrijf te beginnen; volgens de overlevering bracht een groep van zeven familieleden een kapitaal van 21.000 Zwitserse frank bijeen en richtte in 1941 een coöperatie op onder de naam Pfeifengenossenschaft Stich Söhne. Het atelier had in zijn eerste jaar tien werknemers in dienst en produceerde, in een periode waarin de oorlog de aanvoer van grondstoffen verstoorde, uitsluitend pijpen.

Productprogramma

Het aanvankelijke assortiment was volledig lokaal: de types Bündner, Schwyzer, Appenzeller en Tessin, gebaseerd op de traditie van gedekseld ketel en lange steel. Deze vormen vormden een van de briar-gecentreerde Franse en Engelse productie afwijkende lijn, die haar eigen regionale gewoonte voortzette.

In 1945 werd de productie van wandelstokken aan het programma toegevoegd, gevolgd door verschillende houten voorwerpen. In de drukste periode van het atelier werden naar verluidt jaarlijks ongeveer veertigduizend pijpen en zeventigduizend wandelstokken geproduceerd; in 1967 werd om deze omvang te kunnen dragen een uitbreiding van 500 vierkante meter gebouwd. Vanaf de jaren 1960 kwamen ook klassiek gelijnde, met de hand gevormde modellen op het programma, waaruit de series "Classic" en "Romantik" ontstonden. Deze ontwikkeling kan worden gezien als een van de Midden-Europese echo's van de freehand-visie waarvan de Scandinavische ateliers de voortrekkers waren. Toen de markt voor wandelstokken begin jaren 1970 begon te krimpen, verlegde het atelier zijn zwaartepunt steeds meer naar de draaierij.

Brand en nasleep

De grote brand in de nacht van 6 op 7 januari 2008 verwoestte de installatie vrijwel volledig. Volgens het eigen relaas van het bedrijf konden de bij de brand beschadigde machines niet meer bruikbaar worden gemaakt, en werd de pijpenproductie stopgezet; "Original Stich Swiss Pipe" bleef zo beperkt tot de periode 1941-2008. In secundaire bronnen wordt vermeld dat na een eerdere brand de productie enige tijd was beperkt tot uitsluitend freehand-modellen en het type Appenzeller, en dat ook bij de sluitingsaankondiging één enkel type als uitzondering werd aangehouden; deze details konden niet onafhankelijk worden bevestigd.

Het bedrijf wordt door de kleinkinderen van de gebroeders Stich voortgezet onder de naam Drechslerei Stich, actief op het gebied van draaiwerk en houtontwerp. De Stich-pijpen blijven de belangstelling van verzamelaars trekken als voorbeelden van hoe kleinschalige lokale tradities, die na de briar-revolutie in de schaduw van de grote Europese productiecentra kwamen te staan, hebben overleefd en uiteindelijk ten einde zijn gekomen.