Tajima (Tatu Pipe)

Tajima is het atelier van de Tokiose meester Tatsuo Tajima (geb. 1955), dat naar hem is vernoemd; omdat zijn pijpen worden gesigneerd met het stempel "tatu pipe" en een ontwerpnummer, staat het in de gemeenschap ook kortweg bekend onder de naam Tatu. Tajima is op middelbare leeftijd in de pijpenwereld terechtgekomen: tot medio jaren 2000 werkte hij in film en grafisch ontwerp, een achtergrond die hij later naar het hout heeft overgebracht. Volgens de overlevering hield hij zich lange tijd bezig met grootschalig beeldontwerp en richtte hij zich, met de opkomst van digitale hulpmiddelen, op multimediaal ontwerp; men neemt aan dat zijn gevoel voor volume en verhouding bepalend is geweest voor de opbouw van de ketels van zijn pijpen.

Overgang naar het ambacht

Tajima sloot zijn periode als ontwerper eind 2004 af en begon in 2005 bij Shizuo Arita en Shigeyoshi Yanagihara het snijden van pijpen te leren. Sommige bronnen geven deze overstap als 2007 aan; gemeenschappelijk punt is dat het leerproces onder toezicht van meesters verliep. Als volwaardig meester werd hij voor het eerst in 2009 tentoongesteld, in een tabakszaak in de Tokiose wijk Setagaya. Zijn eerste zichtbaarheid in het buitenland dateert van de pijpenbeurs van Chicago in 2011; sindsdien zijn zijn werken ook bekend geworden onder verzamelaars in Europa en Noord-Amerika. Deze lijn sluit goed aan bij het verhaal van Japanse pijpmakerij voorbij Tsuge, oftewel de generatie Japanse meesters die buiten de fabriek om individueel werken.

Vormopvatting

Tajima's werk staat dichter bij de traditie van de vrije vorm (freehand) dan bij klassieke Engelse modellen. Hij maakt ontwerpen waarin gebogen en rechte lijnen in dezelfde ketel samenkomen en waarin soms bewust asymmetrie wordt toegepast. Tot zijn inspiratiebronnen behoren zowel vormen uit de natuur als door de mens gemaakte constructies; mechanische vormen, variërend van ruimtevaartuigen tot bouwmachines, zouden hun weerslag vinden in de opbouw van de ketel. In de oppervlakteafwerking worden zowel hoogglans-polijsting als zandstralen toegepast; ook eenvoudige afwerkingen die de nervenrichting laten zien, komen voor.

Trekgedrag

Een deel van Tajima's ontwerpkeuzes is rechtstreeks gericht op het rookgedrag. Lange stelen, bedoeld om de rookweg te verlengen en zo vocht en temperatuur te verlagen, en een omgekeerde toepassing van het kalebas-principe behoren tot de terugkerende oplossingen van het atelier. Bij de omgekeerde kalebasconstructie komt de rook, nadat hij de ketel heeft verlaten, in een ruime holte in de steel terecht; het vocht dat daar condenseert, wordt gescheiden voordat het het mondstuk bereikt.

Productieomvang

Het atelier produceert niet in serie. Tajima's jaarlijkse productie wordt op ongeveer zestig pijpen geschat; op deze schaal kan elk stuk afzonderlijk worden ontworpen en afgewerkt. Naast het onder de steel geslagen stempel "tatu pipe" staat een viercijferig nummer; dit nummer wordt geïnterpreteerd als model- of ontwerpnummer en geeft op zichzelf niet het productiejaar weer. De meester woont nog steeds in Tokio en onderhoudt nauw contact met Yanagihara, die hem de weg wees. In deze productielijn, waarin de Japanse pijpterminologie en de traditionele kiseru-cultuur op de achtergrond aanwezig zijn, wordt de relatief korte geschiedenis van de briarpijp in Japan voortgezet in een eigentijdse ontwerptaal.