Tonni Nielsen

Tonni Nielsen is een Deense pijpenmeester die opgroeide in Kopenhagen en het grootste deel van zijn carrière in de Verenigde Staten voortzette. Hij staat bekend om oorspronkelijke vormen die de nerf van het hout volgen in plaats van klassieke mallen; zijn werk wordt gerekend tot de tweede generatie van de Deense School.

Leerlingschap in het atelier van Larsen

Zijn intrede in het vak vond plaats op zestienjarige leeftijd, toen hij werd aangenomen in het atelier van het gevestigde Kopenhaagse pijpenhuis W.Ø. Larsen. Volgens zijn eigen verhaal werd hij in 1953 in Kopenhagen geboren en overwoog hij in die jaren om zich toe te leggen op gereedschapssmederij, een idee waarvan hij afzag. Na een voorbereidingsperiode van ongeveer drie jaar begon hij onder het dak van Larsen zijn eigen ontworpen fantasie- en rechtenerf- (straight grain) pijpen te maken. Hans "Former" Nielsen en Teddy Knudsen, zijn collega's aan de werkbank, beschouwt hij als zijn leermeesters; in de jaren daarna leerde hij zelf het pijpenmaken aan de jonge makers die zich bij het atelier aansloten.

Het atelier van W.Ø. Larsen was in de jaren zeventig een van de centra waar de Deense pijpenmakerij haar meesters vormde; ook de generatie van Nielsen wordt grotendeels geassocieerd met deze werkbanken. Volgens de overlevering begon hij in 1978 zijn eigen zaak. Vanaf die datum stuurde hij pijpen die hij onder zijn eigen naam signeerde naar verschillende landen, terwijl hij een deel van zijn productie ook bleef leveren aan W.Ø. Larsen.

De werkbank in Kentucky

In 1983 vestigde hij zich met zijn Amerikaanse echtgenote en twee kinderen in de Verenigde Staten, in de staat Kentucky. Sindsdien werkt hij in het atelier in de kelder van zijn huis. Hij vertelt dat hij, omdat pijpenmaken een eenzame bezigheid is, met tennis begon, wat hem uiteindelijk tot lesgeven op dit gebied bracht, en dat hij beide bezigheden samen voortzet.

Materiaal en mondstuk

De bruyère die hij gebruikt, is voornamelijk van Corsicaanse oorsprong; van tijd tot tijd grijpt hij ook naar Griekse blokken. Bij de blokkeuze worden de nerfrichting, of de massa groot genoeg is om de vorm te dragen, en de gaafheid van het hout gezamenlijk beoordeeld. Aan het oppervlak levert hij zowel glanzend (glad) als gezandstraald werk.

De zorg die hij aan het mondstuk besteedt, is een onderscheidend kenmerk van zijn stijl: hij gebruikt mondstukmaterialen zoals eboniet, gekweekte barnsteen (cultured amber) en buxus, houdt het beetgedeelte dun en smal, en werkt het oppervlak van het mondstuk af op hetzelfde niveau als de kop. Ook de tussenlagen die hij tussen steel en kop plaatst — buxus, zebrahout, kokobolo, ziricote, ebbenhout en tagua-ivoor — worden gerekend tot zijn signatuur.

Vormen en stempels

Hij zegt dat zijn ontwerpen worden gevoed door natuurobservatie. Zijn werk buiten de klassieke mallen wordt beschouwd als een persoonlijke interpretatie van de freehand-gedachte; onder deze werken springt de vorm die bekendstaat als "Ceviz" (Walnoot) eruit. Onder zijn inspiratiebronnen noemt hij namen als Sixten Ivarsson, Lars Ivarsson, Bo Nordh, Jess Chonowitsch en Poul Ilsted Bech.

Volgens de overlevering slaat hij op zijn pijpen een tweecijferig jaarstempel; zijn hoogste graad geeft hij aan met het teken van een Vikingschip. Dit systeem functioneert als een praktisch registratiesysteem dat het dateren en graderen van werken die de deur uitgaan, vergemakkelijkt.