Tsuge

Tsuge is het in 1936 in Tokio opgerichte merk dat vandaag geldt als de grootste pijpenfabrikant van Japan. De geschiedenis van het bedrijf begint eigenlijk niet als een pijpenverhaal: oprichter Kyoichiro Tsuge kwam het vak binnen als leerling bij een meester die ivoren sigarettenpijpjes maakte. Deze weg, van ivoren mondstuk via kersenhout naar briar en uiteindelijk met de hand gevormde freehand-pijpen, tekent tegelijk de hoofdlijn van de meer dan tachtig jaar oude productiegeschiedenis van het merk.

Van ivoren mondstuk naar pijp

Kyoichiro Tsuge werd, volgens overlevering, in 1911 geboren in de regio Ishikawa in het westen van Japan; wat over de achtergrond van zijn familie wordt verteld, berust grotendeels op de eigen catalogus van het bedrijf en is niet onafhankelijk bevestigd. Toen hij op jonge leeftijd wees werd, werd hij door familieleden naar Tokio gebracht en begon hij het maken van ivoren mondstukken te leren. In de taal van die tijd werden ook deze fijne mondstukken "pijp" genoemd; zo werd de naam van het merk al geassocieerd met een rookinstrument lang voordat er briar werd bewerkt.

Zijn eigen werkplaats opende hij in 1936. De Tweede Wereldoorlog bracht het bedrijf echter al snel van zijn koers; de werkbanken werden op verzoek van de overheid ingezet voor de productie van houten geweerkolven. Toen de oorlog voorbij was, was ivoor nagenoeg onbereikbaar, en zette Tsuge de productie voort met kersenhout uit de regio Tohoku.

De naoorlogse pijpengolf

De naoorlogse jaren zijn de periode waarin, naast de traditionele kiseru-cultuur, ook de westerse pijpgewoonte zijn intrede deed. De pijptabak die het Amerikaanse leger op de markt bracht en de foto's van Douglas MacArthur met zijn maiskolfpijp voedden deze belangstelling op zichtbare wijze. Tsuge, dat van plan was terug te keren naar de productie van mondstukken, zag welke kant de vraag uitging en stuurde zijn koers om naar pijpen: door ambachtslieden die paraplustelen bewerkten in dienst te nemen, begon het bedrijf op grote schaal billiard- en bent billiard-pijpen van kersenhout te produceren. Overgeleverd wordt dat het bedrijf in zijn drukste periode zo'n honderdtwintig ambachtslieden in dienst had; dit cijfer is niet onafhankelijk bevestigd.

In de jaren 1950, toen geïmporteerde briar bereikbaar werd, stapte het merk over op briar-pijpen. In deze periode werden pijpen waarop een ivoorsnijder traditionele motieven zoals de berg Fuji, de drie apen en een geisha in de kop had gegraveerd, aangeboden als souvenirs aan de Amerikaanse militairen in Japan. Volgens overlevering werd in de jaren 1960 een aanzienlijk deel van de in Japan gemaakte kersenhouten pijpen verscheept naar de Amerikaanse troepen in Zuidoost-Azië.

Stage in Europa en Ikebana

In de jaren 1970 dwongen de waardestijging van de yen en de concurrentie van goedkoop producerende Aziatische landen Tsuge tot een nieuwe zoektocht. Om pijpen met een hogere toegevoegde waarde te kunnen maken, stuurde het bedrijf zes van zijn ambachtslieden naar werkplaatsen in Italië en Denemarken. Twee van hen, Fukuda en Sato, leerden het maken van freehand-pijpen bij meesters als Sixten Ivarsson en Jørgen Larsen. Toen ze terugkeerden naar Japan, vonden de freehands die ze produceerden eerst weerklank in Amerika, en vervolgens in Duitsland en Zwitserland.

Deze opgebouwde kennis werd omgezet in Ikebana, de bekendste topserie van het merk. De werkplaats Ikebana, die onder toezicht van Fukuda werkt en waar slechts een klein aantal meesters werkzaam is, produceert pijpen met zachte lijnen die duidelijk de invloed van de Deense school dragen. Zo is Tsuge een van de weinige merken geworden die zowel een omvangrijke fabrieksproductie als een beperkt aantal met de hand gevormde pijpen onder één en hetzelfde dak voortzet.