Vesz Pipes (Julius Vesz)

Vesz Pipes is een pijpenatelier in Toronto dat de in Hongarije geboren meester Julius Vesz heeft opgericht en al meer dan vijftig jaar in zijn eentje voert. Het geldt als een van de langstlopende namen in de handgemaakte pijpenwereld van Canada; het maakte zich bekend zowel door de kleine productieomvang als door de bewering dat het "dode wortel" gebruikt — briarblokken die zeer lang onder de grond hebben gelegen.

Van Hongarije naar Toronto

Julius Vesz werd geboren in een klein stadje ten zuidwesten van Boedapest. In de familie leefde een ambachtstraditie: zijn grootvader was een meester die pijpen maakte en herstelde en volgens overlevering werkte voor vooraanstaande families van Oostenrijk-Hongarije. De grootvader overleed toen zijn kleinzoon negen jaar oud was; toch werd de werkbank die hij als kind zag, het beginpunt waarnaar Vesz veel later terugkeerde toen hij zijn beroep koos.

Hij emigreerde in 1957, op drieëntwintigjarige leeftijd, naar Canada. Zijn eerste baan in Toronto was machinetekenaar, maar de wens om voor zichzelf te werken woog zwaarder. Volgens overlevering voltooide hij zijn eerste pijp in 1959. In deze periode wendde hij zich naar verluidt tot Charlie Dollack, die een reparatieatelier in het stadscentrum had; hij kreeg van hem aanmoediging maar geen gestructureerde opleiding, en bouwde zijn technische bagage al doende zelf op. De bescheiden herstelwerkzaamheden aan zijn eigen werkbank groeiden geleidelijk uit tot productie, en naast enkele grote winkels begon hij ook pijpen te maken voor United Cigar. In latere jaren werkte zijn atelier vanuit een winkel op de lobbyverdieping van het Royal York Hotel in het centrum van Toronto.

Dode-wortel-briar

Het element dat het atelier het meest bekend heeft gemaakt, is het gebruikte materiaal. De meester zegt sinds de jaren 1960 een voorraad briar te bezitten; deze wortels zouden, voordat ze uit de grond werden gehaald, zeer lang dood hebben gelegen en zo vanzelf zijn opgedroogd en verouderd. Vandaar de benaming "dode wortel"; van de pijpen die uit deze blokken worden gemaakt, wordt beweerd dat ze een koelere en zachtere rook geven.

Binnen de gemeenschap staan sommigen terughoudend tegenover dit verhaal. Omdat er geen praktische manier bestaat om te meten hoeveel jaar een wortel onder de grond heeft gelegen, blijft de aanduiding "honderden jaren oud" geen verifieerbaar gegeven maar een bewering van de fabrikant; vergelijkbare beweringen zijn in de pijpengeschiedenis ook besproken onder de titel honderd jaar oude briar. Het punt waarover wel overeenstemming bestaat, is enger afgebakend: een wortel die lang is gerijpt en zorgvuldig is gekookt, gedraagt zich stabieler bij het bewerken en het roken.

Productie en series

De producten van het atelier zijn in drie lijnen verdeeld. De topserie "Hand Cut" bestaat uit stukken die zonder aan een mal gebonden te zijn met de hand worden gesneden en elk uniek blijven; hier overheersen zachte, vloeiende vormen die dicht bij de freehand-opvatting liggen. De lijn "Hand Made" omvat de gevestigde klassieke vormen. "Craft Briar" was de eerste merknaam die de meester eind jaren 1950 tot 1966 op zijn pijp stempelde; later werd deze naam hergebruikt als serienaam.

Als mondstukmateriaal wordt meestal harde rubber (vulcaniet), hars of amber gekozen; op bestelling kan aan het steelgedeelte zeeschuim, hoorn, been of metalen versiering worden toegevoegd. De productie is beperkt gebleven tot een volume dat uit de handen van één meester kan komen, en het zwaartepunt van de kopersgroep ligt in Noord-Amerika. Deze schaal plaatst Vesz Pipes eerder in de traditie van het eenmansatelier dan in die van de fabrieksproductie.