Vincent (Roger Vincent)

Vincent is het atelier dat wordt vernoemd naar de beeldsnijder Roger Vincent, werkzaam in Saint-Claude, in het Franse Jura-gebergte. Het is geen fabriek met serieproductie, maar een eenmanswerkbank: hier wordt een blok briar met de hand zo gesneden dat de kop en het lichaam een gezicht of een figuur uitbeelden. Vincent wordt beschouwd als de laatste vakman in Frankrijk die dit werk voortzet; sommige bronnen noemen hem ook op Europese schaal de laatste snijdende pijpenmeester.

Vaklijn

Roger Vincent begon het vak, naar verluidt in 1958, als leerling naast zijn vader Léon Vincent, die zelf ook een pijpsnijder uit Saint-Claude was. Hij groeide op in de jaren dat de pijpindustrie van het stadje nog sterk was; in die tijd was snijwerk, net als het draaien van koppen of het polijsten, een aparte specialisatie die was ingebed in de fabrieksmatige productie. In 1994 kreeg Vincent de titel Meilleur Ouvrier de France ("beste vakman van Frankrijk"), de bekendste officiële onderscheiding voor ambachtelijk meesterschap in Frankrijk. In 2002 ging hij met pensioen; maar hij sloot zijn werkbank niet en bleef sindsdien een beperkt aantal stukken produceren. Volgens zijn eigen opgave overschrijdt het aantal pijpen dat hij in zijn loopbaan sneed de tweehonderdvijftigduizend.

Snijtechniek

Vincents werk is geen oppervlakkige versiering die de buitenkant van de kop siert, maar een poging om de gehele kop in een beeldhouwwerk te veranderen. Bij portretpijpen worden wang, oogkas en haarmassa direct uit de briar gehaald; ook de kamer van de kop wordt in deze vorm ingepast. Volgens de meester zelf vergt één portret ongeveer anderhalf uur snijwerk en honderden beitelslagen. Het ontwerpen van het eerste exemplaar van een nieuw model duurt nog langer, omdat de verhoudingen eerst moeten worden opgelost voordat een gezicht herkenbaar wordt op briar. Het werk doet denken aan de traditie van het meerschuimsnijden van Eskişehir; het belangrijkste verschil is dat briar een veel harder en aderrijker materiaal is.

Onderwerpen en collecties

De bekendste producties van het atelier zijn de portretpijpen. Er wordt overgeleverd dat de meester de presidenten van de Franse Vijfde Republiek in briar heeft uitgewerkt, en tevens series maakte over schrijvers, zangers en historische figuren. Dierenfiguren, drakenkoppen en fantasiemotieven zijn eveneens terugkerende thema's. In het pijpmuseum van het stadje worden veel exemplaren van de meester tentoongesteld; overgeleverd wordt dat ook een reeks stukken die soldaten uit de Eerste Wereldoorlog uitbeeldt, aan deze collectie is toegevoegd.

Vincents werk vertegenwoordigt naast fabrieksmatige merken uit Saint-Claude, zoals Genod, een andere richting: hoewel het de seriematige briarproductie was die de stad zijn naam gaf, was het snijwerk van meet af aan een specialisatie die naast deze productie voortbestond. Dat deze tak vandaag beperkt is gebleven tot enkele werkbanken, laat ook zien hoezeer de arbeidsverdeling in Saint-Claude binnen een eeuw is versmald.