W.Ø. Larsen

W.Ø. Larsen is de Deense tabakszaak die in 1864 in Kopenhagen werd opgericht en die, na een eeuw later een eigen pijpenatelier te hebben geopend, bekend werd onder de merknaam. De winkel aan de voetgangersstraat Strøget van de stad werd vanaf de jaren zestig zowel de plek waar handgemaakte Deense pijpen werden verkocht, als de kweekvijver waar de generatie die deze pijpen zou maken, werd opgeleid. De naam geldt vandaag als een van de weinige adressen waar de vormopvatting die de Deense school heet, is geïnstitutionaliseerd.

De Tabakszaak aan Amagertorv

Wilhelm Øckenholt Larsen (1836-1919), oprichter van de zaak, was geboren in Randers; zijn tweede naam komt in bronnen zowel als Øckenholt als Øckelholt voor. Op achtentwintigjarige leeftijd, in 1864, opende hij aan het Amagertorv-plein in Kopenhagen een tabakszaak met een sigarenfabriekje. De winkel werd na verloop van tijd beschouwd als een van de bekendste tabakszaken van de stad en kreeg in 1913 de titel hofleverancier (kgl. hofleverandør). Het bedrijf bleef generaties lang in handen van dezelfde familie; pijpen waren gedurende deze eerste eeuw slechts een van de verkochte artikelen.

Het Eigen Atelier van de Winkel

Begin jaren zestig van de twintigste eeuw was de tijd waarin de Deense handgemaakte pijp net aan belangstelling begon te winnen; ook de winkel nam in die periode pijpen van onafhankelijke meesters, vooral van Poul Rasmussen, in haar schappen op. De vraag overtrof al snel de capaciteit van één werkbank. Op aansturen van bedrijfsleider Svend Bang werd de oplossing gevonden niet in het extern inkopen van goederen, maar in het inrichten van een eigen werkbank in de ruimtes naast de winkel. De eerste meester aan het hoofd van het atelier was Sven Knudsen; toen hij binnen korte tijd vertrok om onder eigen naam te werken, werd hij opgevolgd door Hans Nielsen. Nielsen staat in het vakgebied bekend onder de bijnaam "Former", een Deens woord dat "vormer" betekent.

Onder leiding van Nielsen nam het aantal werkbanken toe, en het atelier groeide zo sterk dat het verhuisde naar de ongebruikte sigarenfabriek van het bedrijf. Deze ploeg, die de series Select en Straight Grain van het merk produceerde, fungeerde tegelijkertijd als een soort school: Else Larsen, beschouwd als de eerste vrouwelijke pijpenmaker van Denemarken, evenals Poul Ilsted, Ph. Vigen, Teddy Knudsen, Tonni Nielsen, Peter Hedegaard en Jess Chonowitsch werkten hier of werden hier opgeleid. De meesten van hen gingen later onder hun eigen signatuur verder.

De Halfklassieke Lijn

De pijpen die uit het atelier kwamen, worden in het vakgebied verzameld onder een lijn die "halfklassiek" wordt genoemd. Het onderscheidende kenmerk van deze lijn is niet het loslaten van klassieke vormen, maar het verzachten ervan: de verhoudingen zijn iets voller, de lijnen iets ronder. Bij een Larsen-billiard neigt de ketel eerder naar peervormig dan naar cilindrisch, is de overgang waar ketel en steel samenkomen duidelijk afgetekend, en ligt het zwaartepunt, wanneer de pijp in de hand wordt gehouden, lager dan bij klassieke Engelse vormen. Bij de oppervlaktebehandelingen werd de voorkeur gegeven aan warme tinten van geel tot oranje. De geïllustreerde catalogi die het bedrijf tussen 1960 en 1963 in het Engels publiceerde, behoren tot de documenten waarop wie het vormenrepertoire van die periode wil volgen, zich vandaag nog baseert.

Overdracht en Sluiting

Nadat Former naar Zwitserland was vertrokken en het merk Bentley had opgericht, kwam de leiding van het atelier bij Søren Refbjerg Rasmussen te liggen; de ketels met rechte nerf (straight grain) van de serie werden bewerkt door Benni Jørgensen, leerling van Teddy Knudsen. De volgende generatie aan het hoofd van het bedrijf zag de toekomst in goedkope massaproductie en nam de pijpenfabriek van Georg Jensen over. Volgens de gegevens leverde deze keuze niet het verwachte resultaat op. De winkel in Kopenhagen sloot in 2005, de merknaam ging over naar Stanwell, en pijpen met de signatuur Larsen werden na deze datum als fabrieksproductie voortgezet.