William H. Hendrikx

William H. Hendrikx was een meester die actief was in de staat New York in het interbellum en wiens naam vandaag grotendeels wordt gevolgd via een pijppatent dat in 1934 werd geregistreerd. In zijn loopbaan bekleedde hij twee totaal verschillende posities: eerst was hij een ondernemer die de briar-pijpfabrieken in de New Yorkse wijk College Point leidde; daarna richtte hij in een kleine plaats in de Hudson-vallei zijn eigen werkbank in en maakte hij in zijn eentje pijpen. Deze dubbele achtergrond laat zien hoe doorlaatbaar de grens tussen fabrieksproductie en handwerk in het Amerika van die tijd was.

Een Directeur in de Fabrieksjaren

Hendrikx' eerste beroepsidentiteit in de VS was niet die van producent, maar die van directeur. Vermeld wordt dat hij in 1923 aan het hoofd stond van de fabriek van A. Frankau & Co. in College Point; deze vestiging zou de Amerikaanse productietak van het Engelse merk BBB zijn geweest. In latere jaren wordt hij ook in verband gebracht met de leiding van de Hesson-fabriek, gevestigd in dezelfde wijk op Long Island; deze directeursperiode zou naar verluidt ongeveer twintig jaar hebben geduurd.

Informatie over het leven van de meester vóór zijn aankomst in Amerika berust uitsluitend op verhalen in de pijpliteratuur en wordt niet ondersteund door een onafhankelijk archief. Volgens deze verhalen werd hij in 1882 in Amsterdam geboren, als zoon van een vader die talenleraar was; hoewel hij op jonge leeftijd al enkele talen leerde, zocht hij zijn eigen weg in het handwerk en trad hij in het vak door deeltijds te werken in een Nederlandse pijpenfabriek. Diezelfde bronnen melden dat hij rond 1906 emigreerde naar Quebec, Canada, en dat hij zich in 1915 op Long Island vestigde.

De Werkbank in Ulster Park

Na de jaren als directeur was Hendrikx' plan om zich in Ulster County met de landbouw bezig te houden; toen de beurskrach dit plan verijdelde, keerde hij terug naar zijn oude vak. In Ulster Park, in de gemeente Esopus, richtte hij zijn werkbank in in een verbouwde stal en begon hij handgemaakte pijpen te produceren. Voor de oprichting van het atelier wordt in de bronnen het einde van de jaren twintig genoemd; toch is dit gegeven op zichzelf inconsistent, omdat hetzelfde verhaal de oprichting plaatst na de beurskrach van 1929. Wat vaststaat, is dat hij bij zijn patentaanvraag in 1931 in Ulster Park woonde. Zijn naam was in de sector al bekend; overgeleverd is dat de tekst "Buy American Products" in grote letters op de buitenmuur van het atelier, samen met het uithangbord aan de weg, hem in de omgeving bekend had gemaakt.

Het Patent van 1934

De aanvraag die Hendrikx op 31 juli 1931 indiende, werd op 27 maart 1934 geregistreerd onder nummer 1.952.862. In het document staat de uitvinder vermeld als "William Hendrikx, Ulster Park, New York"; het recht is overgedragen aan het in New York gevestigde William De Muth & Company. De beschrijving met zeven claims is gebaseerd op een tweedelige metalen buis die steel en mondstuk met elkaar verbindt: een eindstuk dat in de nauwe opening van de steel naar de kop wordt geschroefd, en een dunne buis die in het mondstuk wordt bevestigd, grijpen ineen tot een lekvrije verbinding. Het rookkanaal is over de hele lengte van deze verbinding ononderbroken en vernauwt zich trapsgewijs van kop naar mond.

De in het document genoemde doelen zijn in drie punten samen te vatten: voorkomen dat speeksel richting de kop stroomt en zich vermengt met het tabaksvocht; het vochtgehalte dat zich in de buis ophoopt vasthouden op een bepaald niveau van het kanaal om gorgelgeluiden en terugstroming te voorkomen; en het mogelijk maken om een pijpenreiniger over de hele lengte van het rookkanaal te halen zonder enig onderdeel van de pijp te demonteren. Het ontwerp past in dit opzicht binnen de tijdgeest van metalen condensatie- en filtersystemen. Hendrikx gebruikte dit mondstuk in het merendeel van de pijpen die hij in Ulster Park maakte.

Wat Overblijft

Volgens gezondheidsarchieven van de staat New York overleed Hendrikx op 23 augustus 1961; in zijn laatste twee levensjaren was zijn gezondheid achteruitgegaan en kon hij niet meer aan de werkbank staan. Pijpen met zijn handtekening zijn tegenwoordig zeldzaam. Zijn naam wordt vooral gevolgd via het spoor dat hij in het octrooidocument achterliet; dit maakt hem tot een van de gedocumenteerde leden van de talrijke generatie uitvinders die aan het begin van de twintigste eeuw metalen buizen uitprobeerden om de pijp droger te laten roken.