Apple-familie

De Apple-familie is de verzamelnaam voor een groep klassieke vormen in het pijpvormenrepertoire die een hoekloze, ronde kop gemeen hebben. In de kern van de familie staat de Apple; Tomato, Egg, Acorn en Brandy worden beschouwd als variaties van datzelfde zachte silhouet, in verschillende verhoudingen uitgerekt of platgedrukt. Wat de familie onderscheidt, is dus niet de versiering van de kop, maar de verhouding tussen hoogte en breedte.

Gemeenschappelijke vormlogica

Bij de Apple-familie zwelt de kop lichtjes op naar de rand toe en versmalt hij weer naar de bodem toe. Er zijn geen rechte randen of scherpe overgangen; ook de verbinding tussen kop en steel (shank) wordt meestal met een ronding voortgezet. Deze geometrie laat, in tegenstelling tot cilindrische vormen zoals de billiard, een bolvormig grijpoppervlak achter in de hand. Het feit dat de kopwand relatief dik kan blijven, is ook een van de redenen waarom deze familie vaak wordt gekozen; in de algemene classificatie van vormen wordt de Apple-familie daarom ondergebracht onder de titel "ronde groep". Voor uitgebreidere terminologie kan het artikel anatomie van de pijp worden geraadpleegd.

De familie wordt zowel in rechte (straight) als in gebogen (bent) uitvoering gemaakt. Bij gebogen kelen wordt vaak gekozen voor de continuïteit die de kop met de gebogen steel vormt, omdat die de zachte lijn van de familie benadrukt.

De leden van de familie

• Apple: De maatstaf zelf. De kop benadert een bol waarvan hoogte en breedte dicht bij elkaar liggen, en doet denken aan een appel.

• Tomato: De platgedrukte versie van de Apple. De kop wordt lager, maar breidt zich zijwaarts uit. Kan worden verward met Ball, dat in bronnen als aparte naam voorkomt; Ball wordt als bijna volledig bolvormig beschouwd, terwijl Tomato duidelijk platter is.

• Egg: Een Apple die verticaal is uitgerekt. De elliptische kop wordt meestal gecombineerd met een gebogen steel en geeft het langste profiel binnen de familie.

• Acorn: Ontleent zijn naam aan de eikel. De kop bereikt zijn grootste omtrek in de bovenste helft en versmalt snel naar beneden toe; deze versmalling laat bij veel exemplaren een dunne punt onder de verbinding tussen kop en steel achter.

• Brandy: Ontleent zijn naam aan het cognacglas. De kop, die zich vanaf een brede basis naar de opening toe verbreedt, is het meest glasachtige lid van de familie.

De grenzen tussen deze onderscheidingen zijn niet vast. Dezelfde pijp kan in de ene catalogus Apple heten en in een andere Tomato; deze verschuiving van vormnamen van catalogus tot catalogus is een algemeen probleem dat uitgebreider wordt behandeld in het artikel classificatie van pijpvormen.

Historische achtergrond

Rondkoppige vormen zijn al bekend sinds de tijd van de kleipijp; de huidige naamgeving heeft zich echter pas gevestigd met de institutionalisering van de bruyèreindustrie halverwege de negentiende eeuw. Volgens de overlevering begon de productie van bruyèrepijpen in het Franse stadje Saint-Claude halverwege de jaren 1850, en telde het land tegen 1860 al zo'n tien fabrieken. De hardheid en hittebestendigheid van het materiaal maakten de dikwandige ronde kelen, die met klei moeilijk te maken waren, geschikt voor seriematige productie; de Apple werd in deze periode onderdeel van het toen gevestigde basisrepertoire. Wanneer de vormnamen precies hun huidige betekenis hebben gekregen, kan echter niet met zekerheid uit de catalogi worden afgeleid. Een van de redenen waarom de familie vandaag nog steeds gangbaar is, is dat ze zich goed leent voor draaiwerk; een andere is dat ze een basis biedt die ruimte laat voor vrije interpretatie in handgemaakte productie.