Bulldog en Rhodesian

Bulldog en Rhodesian vormen binnen de klassieke pijpvormen een tweeling die op het eerste gezicht herkenbaar is. Bij beide doet de ketel denken aan twee met de basis tegen elkaar geplaatste kegels, en wordt het breedste punt van de ketel meestal omringd door een of twee graveerlijnen (beadline). De criteria om de twee vormen van elkaar te onderscheiden, zijn echter al lang onderwerp van discussie; daarom worden ze meestal onder één kop en vergelijkenderwijs behandeld.

De dubbelkegel-ketel en graveerlijnen

Wat het karakter van de vorm bepaalt, is de geometrie van de ketel (bowl): het onderste deel vormt een kegel die naar boven toe wijder wordt, het bovenste deel een kegel die naar de mond toe smaller wordt. De lijn waar de twee kegels samenkomen — het breedste punt — wordt geaccentueerd door graveerlijnen die er omheen lopen. Deze lijnen zijn niet louter decoratief; ze benadrukken de samenkomst van de kegels. Dat deze lijnen, meestal op de draaibank aangebracht, zuiver en symmetrisch worden uitgevoerd, geldt vooral bij handgemaakte pijpen als een teken van vakmanschap. Tegenover de rustige cilinder van de billiard-vorm biedt de dubbelkegel-ketel een scherp belijnd, bijna architectonisch aanblik. Voor de benaming van de ketelonderdelen kan het artikel pijpanatomie worden geraadpleegd.

Wat is Bulldog, wat is Rhodesian?

De meest gangbare hedendaagse consensus neemt de doorsnede van de hals (shank) als uitgangspunt:

Criterium	Bulldog	Rhodesian
Doorsnede van de hals	Ruitvormig (diamond)	Rond
Houding van de ketel	Rechter en slanker	Lager en voller

De Bulldog wordt doorgaans uitgevoerd met een licht naar voren hellende ketel en een ruitvormig gezadeld (saddle) mondstuk. In sommige definities wordt niet de doorsnede maar de houding van de ketel als uitgangspunt genomen, en geldt de gebogen versie als Rhodesian. Belangrijk is echter het volgende: de regel "ruitvormige hals is Bulldog, ronde hals is Rhodesian" is een gangbare conventie, geen historische standaard. Omdat de namen van pijpvormen nooit officieel zijn gestandaardiseerd, gebruikten sommige producenten in het verleden de naam "Bulldog" voor beide vormen, andere "Rhodesian"; de discussie loopt in de pijpengemeenschap ook vandaag nog door.

Herkomst en naamgeving

De vorm ontstond eind 19e eeuw in de Engelse pijpenindustrie. Aangenomen wordt dat de naam "Rhodesian" verwijst naar Rhodesië, destijds een Britse kolonie (het huidige Zimbabwe en Zambia); wanneer en door wie de naam voor het eerst werd gebruikt, is echter niet gedocumenteerd. Diezelfde mode om namen aan zuidelijk Afrika te ontlenen, is ook terug te vinden in de Oom Paul-vorm uit dezelfde periode. Aan het begin van de 20e eeuw behoorden beide vormen tot de catalogusklassiekers van Engelse merken als Dunhill, Comoy's of London en GBD; dat Bulldog-codes in Dunhills oude vormnummeringssysteem een aparte groep vormden, toont het gewicht van de vorm in de catalogustraditie.

Tegenwoordig geldt de dubbelkegel-ketel als een klassieker waaraan vrijwel elke fabriek en elke ambachtsman zijn eigen interpretatie geeft: er bestaan talloze variaties, recht, gebogen, met lange hals of laag. Onder welke naam ook aangeduid, het gegraveerde dubbelkegel-silhouet blijft een van de meest blijvende handtekeningen van het pijpontwerp.