Churchwarden

Churchwarden is een pijptype waarvan de ketel vrijwel elke klassieke vorm kan hebben, maar waarvan het mondstuk (stem) ongewoon lang wordt gehouden. Het mondstuk alleen al kan 22 tot 45 cm bereiken; de totale lengte blijft meestal tussen 25 en 40 cm. De lange steel zorgt ervoor dat de rook onderweg naar de mond afkoelt, waardoor deze vorm bekendstaat om zijn koele trek. Binnen de klassieke pijpvormen is de Churchwarden een van de zeldzame types die eerder door zijn verhoudingen dan door de vorm van de ketel worden gedefinieerd.

Vorm en rookkarakter

Het bepalende criterium van de Churchwarden is de lengte: de ketel kan elke klassieke vorm dragen, zoals billiard, appel of Dublin; het mondstuk kan zowel recht als gebogen zijn. De lange steel houdt, naast een koelere trek, de ketel ook op afstand van het gezicht; zo hindert de warmte het gezicht niet en prikkelt de rook de ogen niet. Dit is ook de reden waarom vergelijkbare lange pijpen in Duitstalige landen "Lesepfeife" (leespijp) worden genoemd: bij een lezer die over zijn boek gebogen zit, komt de rook niet in het gezichtsveld. Daar staat tegenover dat de lange steel het evenwicht naar voren verschuift; de pijp leent zich niet voor klemmen tussen de tanden (clenching) en moet tijdens het roken in de hand worden gehouden. Ook voor het schoonmaken zijn langere dan standaard pijpenreinigers nodig.

Geschiedenis

De wortels van de vorm laten zich op twee niveaus traceren. De traditie van de langstelige pijp gaat terug op de kleipijpen die vanaf de zeventiende eeuw in Europa ingeburgerd raakten; deze langstelige kleipijpen, bekend onder de naam "alderman", zouden in herbergen gemeenschappelijk eigendom zijn geweest, net als borden en kruiken, en van klant naar klant zijn doorgegeven. De vandaag bekende vormgeving onder de naam "Churchwarden" dateert echter uit een latere periode, van eind achttiende tot begin negentiende eeuw. Volgens overlevering speelde ook oosterse invloed een rol bij de verspreiding van het langstelige ontwerp in Europa; in dit opzicht vertoont de vorm een treffende parallel met de lange Ottomaanse çubuk. Met de verspreiding van heidehout (briar) halverwege de negentiende eeuw verhuisde de Churchwarden van klei naar hout en nam hij zijn plaats in de klassieke pijpencatalogi in.

Herkomst van de naam

Waar de naam vandaan komt, is niet gedocumenteerd; in de gemeenschap doen enkele verklaringen naast elkaar de ronde:

• Er wordt gezegd dat kerkopzichters (churchwardens) die 's nachts de wacht hielden bij de kerk, deze lange pijp verkozen omdat hij hun gezichtsveld niet belemmerde.

• Volgens een ander verhaal rookten kerkfunctionarissen de pijp door hem uit het raam te laten hangen.

• Ook wordt geopperd dat de vorm zijn naam dankt aan een gelijkenis met langstelige kaarsendovers.

Geen van deze verklaringen wordt als superieur aan de andere beschouwd; algemeen wordt aangenomen dat de naam is ontstaan uit dit soort associaties met de figuur van de kerkopzichter in Engeland.

Churchwarden vandaag

Doordat Gandalf en de hobbits in Peter Jacksons filmtrilogie In de Ban van de Ring (2001-2003) Churchwardens roken, kreeg de vorm in de eenentwintigste eeuw een sterke golf van populariteit. Onder de bekendste seriematig geproduceerde voorbeelden geldt de Churchwarden-reeks van Peterson; ook sommige Duitse en Italiaanse fabrikanten nemen dit type in hun catalogus op. Met zijn lange steel en aan sprookjes doende uitstraling geldt de Churchwarden als een vorm die geassocieerd wordt met rustige, lange rooksessies zonder haast.