Dublin (pijpvorm)

Dublin is een klassieke pijpvorm herkenbaar aan een conische vorm die naar boven breder wordt en naar de bodem toe versmalt. Hij heeft dezelfde algemene afmetingen van steel en mondstuk als de cilindrische billiard-kop; het enige verschil zit in de geometrie van de kop. Volgens de overlevering wordt hij gerekend tot de oudste kopvormen die zijn overgeërfd uit de kleipijptraditie van vóór briar, en daarom wordt hij in vormgidsen meestal direct naast de billiard genoemd.

Herkomst van de naam

Hoewel de naam van de vorm lijkt af te stammen van de Ierse hoofdstad, is niet bekend hoe deze verbinding is ontstaan; vormgidsen zijn het erover eens dat er geen bevredigende verklaring voor de herkomst van de naam bestaat. Een veelgehoorde gissing brengt het woord dichter bij het Ierse woord dúidín. Dúidín is een verkleinwoord van dúd, dat "pijp" betekent, en verwijst naar de korte kleipijp; deze gelijkenis is echter niet meer dan een woordovereenkomst, en er is geen document dat aantoont dat de naam hieruit voortkomt. Een tweede gissing houdt in dat de naam niet op een bepaald productiecentrum teruggaat, maar op de traditionele naamgevingsgewoonte in negentiende-eeuwse catalogi. Zoals bij de meeste vormnamen bestaat er ook hier geen enkele bewezen verklaring; deze onzekerheid maakt deel uit van het algemene probleem dat wordt behandeld in het artikel classificatie van pijpvormen.

Vorm en gebruik

Het binnenoppervlak van de dublinkop opent zich net als de buitenkant conisch; dat wil zeggen dat de verbrandingskamer bij de bodem smal en bij de bovenrand breed is. Het praktische gevolg van deze "V"-doorsnede is dat er onderin de tabak een smaller verbrandingsoppervlak overblijft. Binnen de gemeenschap wordt aangenomen dat de conische kamer de verbranding naar het einde toe concentreert en de noodzaak om opnieuw aan te steken vermindert; dit is geen gemeten gegeven maar een gedeelde indruk van gebruikers.

Omdat de wanddikte rond de bodem toeneemt, kunnen dublinkoppen relatief licht blijven, wat de vorm geschikt maakt voor dunne steel en evenwichtige ontwerpen. De rand (rim, de bovenrand van de kop) wordt meestal recht gesneden, maar kan naar keuze van de meester ook naar binnen hellend of afgerond zijn. Voor de onderdelen van de vorm kan het artikel pijpanatomie geraadpleegd worden.

Varianten

De dublinfamilie breidt zich uit door de hoek van de kop en de vorm van de steel te veranderen:

• Zulu: een variant waarbij de dublinkop duidelijk naar voren gekanteld is, meestal gecombineerd met een licht hellend mondstuk. In bronnen ook wel Woodstock en Yachtsman genoemd; geldt als een zeldzaam voorkomende vorm in catalogi.

• Cutty: een vorm die het silhouet van de kleipijp rechtstreeks behoudt met een dunne, lange en naar voren hellende kop.

• Acorn (eikel): een vorm die de conische kop met afgeronde lijnen verzacht en vaak met de dublin wordt verward.

• Bent Dublin: dezelfde kop gecombineerd met een gebogen steel en mondstuk, een variant die in catalogi zeldzamer voorkomt.

In de Ierse productie is de vorm van vroege data af aanwezig. Volgens bronnen die de merkgeschiedenis samenstellen, waren in Petersons eerste catalogus uit 1896 al conische, rechte modellen aanwezig; de naam "Dublin" werd in deze vroege pagina's echter nog niet gebruikt, en de vormen werden alleen bij hun nummers genoemd. De naam raakte pas in latere catalogi ingeburgerd, en de vorm werd in verschillende periodes van de merkgeschiedenis onder nieuwe nummers voortgezet. Vandaag geldt hij zowel in fabrieks- als ambachtelijke productie nog als een van de standaardvormen; voor een uitgebreide vergelijking kan het artikel klassieke pijpvormen geraadpleegd worden.