Het begrip estate pipe: betekenis van de term en de discussie erover

Estate pipe is de handelsterm voor een pijp die eerder een eigenaar heeft gehad en meestal na reiniging en opknapbeurt opnieuw wordt verkocht. In het Engels betekent "estate" bezit en vermogen, en in enge zin ook de nalatenschap van een overleden persoon; toen de term de pijpenwereld binnenkwam, droeg hij deze connotatie mee. Tegenwoordig is het begrip zo verruimd dat het vrijwel elke gebruikte pijp omvat, en juist deze verruiming is de bron van een benoemingsdiscussie die in de gemeenschap nog altijd voortduurt.

De reikwijdte van de term

In het gangbare gebruik geldt één criterium: de pijp moet eerder iemand hebben toebehoord. Of de pijp is gerookt, is niet doorslaggevend; een pijp die jarenlang ongerookt in de vitrine van een verzamelaar stond, valt onder deze noemer, terwijl een nieuwe pijp die nooit uit de doos is gehaald en nog geen eigenaar heeft gehad, dat niet doet. Doordat het criterium eigenaarschap is, onderscheidt de term zich van de op leeftijd gebaseerde kwalificaties "vintage" en "antiek". Pijpen die jaren na sluiting uit het magazijn van een tabakszaak tevoorschijn komen en sinds hun productie nooit zijn verkocht, worden daarom apart aangeduid als "new old stock". In de praktijk worden de equivalenten "used", "pre-smoked" en "pre-owned" door elkaar gebruikt; het verschil is meestal geen verschil in criterium, maar in stijl. De reikwijdte van het opknappen verschilt per verkoper: sommigen beperken zich tot reiniging, anderen vernieuwen de steel en bewerken het oppervlak opnieuw.

Wie bedacht de term?

Wie de term als eerste gebruikte, is niet bekend; er zijn enkele afzonderlijke verhalen op schrift gesteld. Een daarvan wordt toegeschreven aan Victory Pipe Craftsmen, in het centrum van Chicago bekend als Cellini. Volgens Elliot Silber, zoon van Art Silber, eigenaar van het volgens de overlevering in 1927 opgerichte bedrijf, probeerden zij begin jaren zeventig, toen zij de pijpen van een overleden klant probeerden te verkopen, eerst de naam "pijpen in consignatie", en kozen zij, toen de kwalificatie "gebruikt" hen niet aanstond, uiteindelijk voor het woord "estate".

Als de persoon die de benaming in een zakelijke taal omzette, wordt meestal Barry Levin genoemd, oprichter van Levin Pipes International (LPI) in het stadje Craftsbury in Vermont. Levin geldt als de eerste grote handelaar die collecties en masse opkocht, opknapte en doorverkocht; in de jaren tachtig en negentig zou hij hebben gewerkt met verzendlijsten met foto's, destijds een geavanceerde methode. De Chicagoland Pipe Collectors Club kende hem in 1999 de titel Doctor of Pipes toe. Ook is bekend dat, van vóór het internet, enkele in Californië gevestigde postorderverkopers lijsten met gebruikte pijpen lieten circuleren, blijkend uit advertenties en brochures die dateren van tussen 1976 en 1988.

Er zijn ook auteurs die het begin verder terugleggen. Pijpenhistoricus John C. Loring was van mening dat de verzamelinteresse voor oude Engelse pijpen in 1976 duidelijk vorm kreeg, toen Dunhill Lane Ltd. en daarmee het merk Charatan overnam; het jaar van deze overname varieert in de bronnen tussen 1976 en 1978. Loring bracht dezelfde opleving ook in verband met het scheppen van de voedingsbodem voor de vervalsingsgevallen die bekendstaan als de valse Dunhills van de jaren tachtig.

Bezwaar tegen de benaming

De kern van het bezwaar is: slechts weinig van de pijpen die onder deze naam worden verkocht, zijn werkelijk uit een nalatenschap afkomstig; het woord dekt dus niet het feit, maar plaatst vooral de connotatie voorop die het reserve wegneemt dat het woord "gebruikt" oproept. De kwalificatie estate heeft ook geen meetbare tegenwaarde; bij de waardebepaling van antieke pijpen komt het niet voor tussen de posten die de geldelijke waarde van een pijp bepalen. Onderzoekers in deze lijn betogen dat het voor dezelfde pijpen duidelijker zou zijn om "vintage" of gewoon "gebruikt" te zeggen. Toch is de term in de handel zo ingeburgerd geraakt dat de discussie tot op heden geen resultaat heeft opgeleverd.

Waar de koper op let

Van wie naar wie een tweedehands pijp is overgegaan (herkomst) kan meestal niet worden gedocumenteerd. Omdat gevallen van valse stempels bij zeldzame en hoog gewaardeerde exemplaren zijn vastgelegd, geldt het vragen aan de verkoper naar de herkomst van de pijp als de eerste stap die ervaren kopers aanraden. Ook wordt gevraagd naar de reikwijdte van het opknappen: pijpreiniging is een routinehandeling, maar het spookaroma dat overblijft van de tabak van de vorige eigenaar kan niet altijd volledig worden verwijderd.