De Nep-Dunhills van de Jaren Tachtig

De nep-Dunhills van de jaren tachtig vormen een kleine groep pijpen die begin jaren tachtig in Engeland werden gemaakt en aan Amerikaanse verzamelaarskringen werden aangeboden als vroeg gedateerde, zeldzame stukken. Het probleem zat niet in het materiaal of de vakmanschap: de meeste van deze pijpen zijn gemaakt van Dunhill-briar, door handen die bij Dunhill waren opgeleid. Wat fout was, is de tekst die op de kop is geslagen; de stempels doen de pijp tientallen jaren ouder lijken en wekken de indruk van een zeldzame vorm die in de catalogus moeilijk terug te vinden is. De affaire geldt als het meest genoemde vervalsingsgeval in de briarpijp-verzamelwereld.

Het Ontstaan van de Kans

Toen Dunhill in 1976 Lane Limited overnam, kwam ook de pijpenlijn van Charatan onder hetzelfde dak. Begin jaren tachtig werd de pijpenproductie van Dunhill in één enkele fabriek geconcentreerd; de Charatan-productie verhuisde in 1982 naar Walthamstow en een aantal vakmannen verloor daardoor hun baan. Het waren niet alleen mensen die de fabriek verlieten: ook handgereedschap, stempelsets, ruwe briar en kopjes die tijdens de kwaliteitsselectie waren afgekeurd en halfafgewerkt bleven liggen, verdwenen ongecontroleerd naar buiten. In diezelfde jaren maakte Bill Ashton-Taylor, opgeleid in de Dunhill-fabriek, in 1983 de eerste pijp van zijn eigen merk Ashton.

In Amerika ontstond ondertussen het verzamelen van gebruikte briarpijpen als nieuwe liefhebberij; beurzen, postlijsten en telefonisch onderhouden contacten vormden het eerste kader van deze bezigheid. De meest gezochte stukken waren grote, vroeg gedateerde Dunhills. De kennis binnen het veld was echter nog erg beperkt: vroege catalogi waren niet te verkrijgen, grote exemplaren waren onvoldoende bekend, en er circuleerden misvattingen zoals de gedachte dat de letters in de ODA-stempel landnamen aanduidden. Dit gebrek aan referentiepunten liet vervalsing ruim baan.

1983–1984: Aan het Licht

Een van de eerste verdachte exemplaren werd in 1983 gezien: een echte pijp uit het begin van de jaren twintig, met de Dunhill-vormletter LC. De zandstraalafwerking was versleten, de steel beschadigd; de steel was ingekort, de mondstukholte opnieuw geopend, de kop opnieuw gepolijst, en de pijp gestempeld met de zeer zeldzame letters "LLC".

Het jaar daarop opende een bekende verzamelaar op een van de grote Amerikaanse pijpenbeurzen — de naam van de beurs wordt in de bronnen niet genoemd — een expositie van dertig pijpen. Daarin bevonden zich grote Shells (Dunhills gezandstraalde serie) met tot dan toe nooit geregistreerde vormnummers, ongebruikte ODA-exemplaren en twee Canadians van bijna vierentwintig centimeter lang. De expositie won een prijs; de Shell Canadian werd verkozen tot beste stuk van de beurs. In werkelijkheid waren vrijwel alle stukken vals. Toen de vervalsing aan het licht kwam, trok de verzamelaar die de expositie had geopend zich terug uit de gemeenschap; sommige gedupeerden vernietigden hun pijpen, anderen stopten helemaal met verzamelen. Wie de pijpen daadwerkelijk maakte, wordt in de bronnen niet met naam genoemd. John C. Loring, die het onderwerp jarenlang onderzocht en in 1998 een naslagwerk over de Dunhill-briarpijp publiceerde, schat het aantal op vijftig tot vijfenzeventig.

Onderscheidingscriteria

Naarmate collecties uiteenvielen, doken deze pijpen opnieuw op en werden ze soms weer als echt aangeboden. De waarschuwingssignalen die Loring verzamelde, zijn de volgende:

• Stempelindeling: de Dunhill-teksten werden geslagen met blokstempels die elk jaar voor de datumcode werden vervangen en in één slag afdrukten. Een met de hand toegevoegde datumcode, een verkeerd lettertype, een schuine regel of het geheel ontbreken van "MADE IN ENGLAND" samen met het patentblok, wekt argwaan.

• Vormletters: codes zonder overeenkomst in de catalogus zijn een probleemsignaal. Dunhill bracht begin jaren tachtig enkele grote vormen uit die met een "H" beginnen, maar deze dragen altijd een datumcode van na het midden van de jaren zeventig.

• Passendheid bij de periode: een grote pijp met de vormopvatting van de jaren tachtig, gedateerd in de jaren dertig, is op zichzelf al verdacht. Tijdens de Blitz-bombardementen (7 september 1940 – 16 mei 1941) waren zowel briar als productiecapaciteit beperkt; extreem grote pijpen die in die periode worden geplaatst, passen nooit.

• Karakter van de zandstraling: de ondiepe, regelmatige zandstraling van de jaren tachtig verschilt van de diepe, ruwe textuur van de jaren twintig en de eerste helft van de jaren vijftig.

• Wand en gebreken: een dikke kopwand nabij de rand is ongebruikelijk voor vroege Shells. Een zandzak, een verhulde barst of een afgeschaafde rand wijzen erop dat een door de fabriek afgekeurde kop elders is afgewerkt.

• Witte stip en staat: een stip die onder vergroting ovaal blijkt, toont aan dat het mondstuk geen fabriekswerk is; ook het feit dat een vroeg gedateerde pijp helemaal geen slijtage vertoont, roept vragen op.

• Herkomstgeschiedenis: dat de weg van de pijp van eigenaar naar eigenaar te volgen is, geldt als het meest praktische criterium.

Naderhand

Loring pleitte ervoor om bij een pijp waarvan met zekerheid vaststond dat hij vals was, een kruiskeep aan te brengen over de D van "DUNHILL" op de kop. Het voorstel vond geen brede bijval; de meeste verzamelaars kozen ervoor de pijp te bewaren zoals hij was en de situatie bij verkoop openlijk te vermelden.