Alfred Dunhills The Pipe Book (1924)

Alfred Dunhills The Pipe Book is, onder de werken die de geschiedenis van de pijp op wereldschaal behandelen, het meest herdrukte en meest besproken. Het boek verscheen in 1924, in Londen bij A. & C. Black en in New York bij Macmillan. De auteur is Alfred Dunhill (1872-1959), de oprichter van het gelijknamige bedrijf Dunhill; in de jaren waarin hij het boek schreef, was hij zowel een gevestigd producent als eigenaar van een aanzienlijke pijpencollectie. Zoals de lange ondertitel aankondigt, bevat de band 28 volledige platen (vier in kleur) en 230 illustraties, verspreid tussen de tekst.

De reikwijdte van het boek

Het was niet de eerste poging in zijn genre. Ye Smokiana van de Britse schilder en wapensmid Robert Taylor Pritchett, in 1890 uitgegeven door Bernard Quaritch, was dertig jaar eerder verschenen als een geïllustreerde compilatie die de pijpen van de wereld in één band samenbracht; daarin waren de illustraties het hoofdelement en de begeleidende tekst bijzaak. In Dunhills boek wordt deze verhouding omgekeerd.

De hoofdstuktitels verraden de intentie van het boek: waarom mensen roken, de eerste, geïmproviseerde pijpen, rechte en buisvormige exemplaren, pijpen gevonden in grafheuvels, de pijpen van de Noord-Amerikaanse inheemse volkeren en de bijbehorende ceremonies, de volkeren van Zuid-Amerika, het poolgebied, het Verre Oosten, waterpijpen, de talloze vormen van Afrika, kleipijpen, geselecteerde Europese voorbeelden, en tot slot de moderne briar. De nadruk ligt duidelijk op etnografie; aan ceremoniële pijpen zoals de calumet wordt veel meer ruimte gegeven dan aan de briarpijpen die in de jaren waarin het boek werd geschreven de markt domineerden. Volgens de overlevering telt het laatste hoofdstuk, gewijd aan de moderne briar, slechts acht pagina's. Dunhill is zich hiervan bewust: in zijn voorwoord zegt hij dat het werk geen wetenschappelijke studie is maar een eenvoudig boek, en vraagt hij deskundigen daarom bij voorbaat om toegeeflijkheid. De band bevat noch een bibliografie noch voetnoten.

De ontvangst in die tijd

Zodra het boek verscheen, kreeg het brede aandacht in de Britse en Amerikaanse pers. Recensies in de tijdschriften van die periode prezen de overvloed aan informatie en de visuele uitrusting; een deel vond de tekst te zwaar voor de gewone lezer. In besprekingen in antropologische publicaties werd het positief opgevat dat de auteur gemakkelijke generalisaties vermeed. Dunhill werd in 1925 verkozen tot lid van de Royal Society of Arts.

Een herdrukketen van honderd jaar

Bekend is dat alleen de eerste druk de kleurenplaten bevatte; in latere drukken werden de afbeeldingen tot zwart-wit teruggebracht. Het boek werd in 1966 door Arthur Barker en in 1969 door Macmillan herzien en opnieuw uitgegeven. Vanaf het einde van de eeuw volgden de herdrukken elkaar sneller op: Lyons Press (1999), Gramercy (2000), de editie van 2002 met een voorwoord van Alfred Dunhills kleinzoon Richard Dunhill, en Skyhorse (2011). Het werd naar het Duits vertaald onder de titel Das Pfeifenbuch. Deze continuïteit maakt deel uit van de bredere trend rond de heruitgave van pijpenliteratuur waarvan het auteursrecht is verlopen.

Het bezwaar van de hedendaagse lezer komt echter uit een andere hoek. Lezers die het boek aanschaffen in de veronderstelling dat het de geschiedenis van de Dunhill-pijpen of een onderhoudsgids is, zeggen dat ze een heel ander werk voor zich blijken te hebben. Het werk is immers geen merkmonografie, maar een cultuurhistorische studie die zich uitstrekt van materiaal tot ceremonie; het is niet geschreven om informatie te geven over vorm, onderhoud of mengsels. Doordat het meer dan honderd jaar in druk is gebleven, heeft het een eigen plaats verworven binnen de pijpenliteratuur.