Punten, stempels en datering bij Brigham-pijpen

Brigham-pijpen zijn de producten van het Canadese merk dat is ontstaan uit de winkel die Roy Brigham in 1906 in Toronto opende, en staan onder verzamelaars vooral bekend om de messing punten (dots) die in het mondstuk zijn ingebed. Het merk heeft in geen enkele periode een productiejaar in zijn pijpen geslagen; de leeftijd van een Brigham wordt daarom geschat door drie afzonderlijke kenmerken gezamenlijk te lezen: de tekst van de in de steel geslagen stempel, het driecijferige vormnummer en het aantal en de rangschikking van de punten in het mondstuk. Dit drietal is bij de meeste exemplaren voldoende om ze in een periode van tien jaar te plaatsen; tot op een enkel jaar nauwkeurig lukt dat zelden.

De in de steel geslagen stempel

De eerste generatie pijpen van de werkplaats was filterloos, en de stempelindeling uit die vroege periode is onbekend. De vernieuwing die het merk onderscheidend maakte, kwam in 1938: een filtersysteem gebaseerd op een staafje esdoornhout (rock maple) dat in de steel werd geplaatst. De rook ging over het poreuze staafje heen, waardoor een deel van het vocht en teer daar werd vastgehouden. Het systeem werd in Canada gepatenteerd en als stempel CAN PAT 372982 in de steel geslagen. Deze stempel, die samen met een fijn handschriftlogo en het driecijferige vormnummer wordt aangetroffen, geldt als het betrouwbaarste kenmerk voor productie tussen 1938 en 1955.

Toen het patent in 1955 verliep, maakte de stempel plaats voor de in blokletters geschreven tekst MADE IN CANADA. Volgens de overlevering werd rond 1970 het logo vernieuwd en kwamen naast het vormnummer de regels Brigham en Made in Canada onder elkaar te staan; eveneens volgens de overlevering werd begin jaren 1980 de tweede regel ingekort tot Canada, en tegen het einde van dat decennium werd er niets meer geslagen behalve het vormnummer en het logo. Het is normaal dat bij de overgang van de ene stempelvorm naar de andere beide typen tegelijk voorkomen; de stempel alleen levert geen nauwe datering op.

De taal van het nummer en de punten

Het driecijferige vormnummer draagt twee gegevens tegelijk: het eerste cijfer geeft de kwaliteitsklasse van de pijp aan, dat wil zeggen hoeveel punten het mondstuk telt, en de volgende twee cijfers geven de vorm aan. Volgens deze lezing is een pijp met nummer 423 vorm 23 binnen de klasse met vier punten.

Van 1938 tot 1980 werden de punten volgens een systeem met acht klassen geplaatst. De bekende moeilijkheid van dit systeem was dat drie punten in twee verschillende rangschikkingen werden gebruikt: bij sommige pijpen staan de punten verticaal, bij andere horizontaal, maar beide typen droegen vormnummers uit de 600-reeks. In de catalogi uit die tijd is te zien dat deze twee rangschikkingen als afzonderlijke, lagere klassen werden vermeld dan de reeks 600 met zes punten; een gedeeld vormnummer maakt ze niet gelijkwaardig. In 1980 werd het systeem vereenvoudigd, verviel het onderscheid tussen de verticale en horizontale drietallen en werd er bovenaan een klasse met zeven punten toegevoegd. Volgens de overlevering hield dit systeem met zeven klassen stand tot 2001.

Norseman, Valhalla en President

De grote, vrij gevormde kelken die eind jaren 1960 populair werden onder Deense invloed, brachten bij Brigham twee reeksen voort. De volledig rustiek afgewerkte Norseman draagt een horizontale drietallige rangschikking met een grotere middelste punt; overgeleverd is dat de stempel begint met 9W en het slotcijfer (2-7) de vorm aangeeft. De gladde of gedeeltelijk rustieke Valhalla werd aangeboden in de klassen A, B en C, met C als hoogste; volgens één enkele bron droeg vorm zes, afhankelijk van de klasse, de stempel AV6, BV6 of CV6, waarbij het aantal punten ook toenam van vier naar zes. De twee reeksen werden in 1980 samengevoegd tot President en onderscheidden zich door een drietallige rangschikking met een grotere punt aan de rechterkant.

Van Toronto naar Europa

In 2001 verhuisde de productie van Toronto naar Europa; het aantal vormen nam duidelijk af en de aluminium schroefdraad (tenon) maakte plaats voor een composiet onderdeel. In deze periode behielden de lagere reeksen hun messing punten, terwijl de hogere reeksen puntloos bleven en werden gemarkeerd met een metalen ring met bladlogo. Bij de in 2007 geïntroduceerde reeks met zeven klassen wordt het onderscheid niet langer gemaakt op basis van punten of vormvariëteit; de klassen worden van elkaar onderscheiden door namen die verwijzen naar de Canadese geschiedenis en door eigen oppervlaktebehandelingen. Doordat het merk nooit een stempel met jaarcode heeft gebruikt zoals bij Dunhill, en doordat wijzigingen in de stempel niet intern zijn vastgelegd, blijft datering op het niveau van schatting; punt en stempel krijgen pas betekenis wanneer ze samen worden beoordeeld.