De Geschiedenis van Dunhill's Shell Briar

Dunhill Shell Briar is de afwerking van het merk Dunhill die, in plaats van een glad gepolijste laag, een gezandstraald oppervlak biedt en die in de laatste jaren van de Eerste Wereldoorlog is ontstaan. Wat de serie werkelijk onderscheidt, is niet het zandstralen zelf, maar de oliehardingsfase die het hout voorafgaand aan die behandeling ondergaat. Omdat er geen catalogusbladzijde of advertentie uit de begintijd van de afwerking bekend is, wordt de vroege geschiedenis ervan bijna volledig gereconstrueerd aan de hand van octrooidocumenten.

Oliehardening en Zandstralen

Zandstralen is geen uitvinding van Dunhill. De methode gaat terug op het Amerikaanse octrooi van Benjamin Chew Tilghman, gedateerd 18 oktober 1870; onder de in het document opgesomde toepassingen staat ook het benadrukken van de nerf van hout. Wat Dunhill in zijn eigen octrooi vastlegde, is de voorbehandeling die bruyère (briar) ondergaat vóór het zandstralen.

Daarbij wordt de kop wekenlang in minerale of plantaardige olie gelegd, en vervolgens dagenlang aan warmte blootgesteld; gedurende die tijd wordt de olie die naar het oppervlak sijpelt, regelmatig verwijderd. Aan het einde van het proces verhardt de nerf en zwelt licht op, en ontstaat er op het hout een dunne, waterdichte laag. Pas na deze fase wordt er zand op geblazen; dit verwijdert de verharde laag en legt de reliëfnerf bloot. Als de gewenste diepte niet is bereikt, kan de cyclus opnieuw worden doorlopen. In de octrooitekst staat dat zandstralen alleen, zonder oliehardening, het hout doet barsten, en dat deze extra fase dat probleem verhelpt. Volgens de overlevering begonnen de proeven in 1914, met de steun van een in glasstralen gespecialiseerd Londens bedrijf. De machine- en schuurmiddelkant van het werk wordt behandeld in het lemma de kunst van het zandstralen.

Octrooiregistraties en Stempels

Volgens de overlevering werd de voorlopige aanvraag van het Britse octrooi ingediend op 13 oktober 1917, werd de volledige tekst voltooid op 12 april 1918, en werd het document nr. 1484/17 verleend op 14 oktober 1918. De Amerikaanse aanvraag, getiteld "Tobacco-pipe", werd op dezelfde dag ingediend; de registratie volgde anderhalf jaar later, op 25 mei 1920, onder nummer 1.341.418. In Canada zou de aanvraag in 1919 zijn ingediend en het document in 1921 zijn verleend. Voor de naam werden bovendien twee merkregistraties verkregen: "The Briar Shell" werd aangevraagd op 19 februari 1921 en gepubliceerd op 30 maart 1921, en verviel in 2015 doordat de registratie niet werd verlengd; "Dunhill's Shell Briar" werd aangevraagd op 19 mei 1921 en gepubliceerd op 29 juni 1921, en bleef na verlenging in stand.

Omdat het systeem van datering met jaarcode pas in 1922 begon, zijn oudere Shells aan hun stempels te herkennen: naast de opschriften "DUNHILL'S SHELL" en "MADE IN ENGLAND" verschijnen octrooistempels die naar de Amerikaanse en Canadese aanvragen verwijzen. Aangenomen wordt dat deze stempels niet de verlening, maar de aanvraag van het document weergeven; op grond daarvan wordt gesuggereerd dat de serie, terwijl de octrooiprocedure nog liep, al medio 1917 op de markt kan zijn gekomen. Er wordt gezegd dat ook Barling in diezelfde jaren een gezandstraald model uitbracht; wie de pijp het eerst zandstraalde, is dus niet gedocumenteerd. De gedetailleerde lezing van de stempels wordt behandeld in het lemma Dunhill-octrooistempels en datering.

De Oorsprong van de Naam

Waar de afwerking haar naam vandaan haalt, wordt verteld in het boek About Smoke, dat het bedrijf in 1920 uitgaf. Volgens dat verhaal bereikte de eerste partij Algerijnse bruyère begin 1914 Londen; de rijkdom van de nerf maakte indruk, maar het materiaal bleek te zacht voor de productie, en de overtollige knoesten werden maandenlang bij de oven vergeten. Toen ze de volgende zomer opnieuw werden bekeken, bleek dat de langdurige hitte de nerven had doen samentrekken, waardoor op het oppervlak een reliëf ontstond dat op een zeeschelp leek, en de koppen bovendien aanzienlijk lichter waren geworden. De serie ontleent haar naam aan die gelijkenis.

De Diepte en Kleur van het Zandstralen

Bij de vroegste exemplaren was het zandstralen erg diep; de dubbele bewerking liet sporen na die de lijnen van de kop verstoorden. De techniek rijpte eind jaren 1920 uit tot een evenwicht dat de vorm behield en toch een karaktervolle textuur gaf. De exemplaren die verzamelaars het meest waarderen, stammen uit deze periode; dezelfde aanpak bleef gehandhaafd tot begin jaren 1960. Nadat de toegang tot Algerijnse bruyère bemoeilijkt raakte door de Algerijnse Onafhankelijkheidsoorlog (1954-1962), werd overgestapt op het hardere Griekse bruyèrehout, dat minder gemakkelijk toegaf aan het zandstralen, waardoor de bewerking in die jaren oppervlakkig bleef. De dubbele-passagemethode kwam in de jaren 1980 opnieuw in gebruik onder de naam "Deep Shell", en in de jaren 1990 werd geprobeerd terug te keren naar de vroege technieken. Ook de geschiedenis van de kleur is grillig: de donkere wijnkleurige tint van de serie neigt in het licht naar rood; in de jaren 1960 werd geprobeerd hem naar zwart om te vormen, maar toen dat niet aansloeg, werd naar de oude kleur teruggekeerd.