Fugitive Slaves Pipe: De Anatomie van een Veilingdossier

Fugitive Slaves Pipe is een meerschuimen pijp, gesigneerd door F. J. Kaldenberg, die als volledig reliëf het tafereel toont van een vrouw en een man die voor honden vluchten. De naam stamt niet uit de tijd waarin het stuk werd gemaakt; hij werd gebruikt in de catalogus van een veiling die in februari 2016 in Virginia werd gehouden. De pijp is tegenwoordig geregistreerd in de collectie van het National Museum of African American History and Culture in Washington, onder nummer 2016.166.37.1ab-.2. Het stuk wordt vaak genoemd, zowel vanwege het onderwerp van de gesneden meerschuim als vanwege de manier waarop hetzelfde object in twee afzonderlijke institutionele teksten wordt beschreven.

Het Object Zelf

Het museumdossier beschouwt de pijp als gemaakt in New York en dateert deze in de periode 1869-1889; de signatuur behoort tot het atelier dat beschreven wordt in het item Kaldenberg-bedrijf. Het materiaal van de kop is sepioliet; dat is de mineraalnaam voor meerschuim. Het tafereel strekt zich uit rond de kop: het uitgesneden bovenoppervlak van het blok fungeert als tabaksreservoir, een vrouw rent langs de zijkant van het blok terwijl ze haar hoofd omdraait, en een man probeert met een boven zijn hoofd geheven bijl drie honden tegen te houden. Inclusief mondstuk overschrijdt de lengte de negentien centimeter iets. De pijp wordt bewaard in een zwart geschilderde, scharnierende houten doos die naar het silhouet is gevormd; de binnenkant van de doos is bekleed met rood fluweel en satijn, en op het satijnen oppervlak staat de stempel van de fabrikant. Het museumdossier vermeldt expliciet dat de gezichten van de figuren zijn uitgevoerd als apenachtige karikaturen, en de instelling merkt tevens apart op dat objecten met racistische beeldtaal in de collectie worden opgenomen om de historische context waarin ze zijn geproduceerd te documenteren.

De Band met het Schilderij van Ansdell

Zowel de verkoopomschrijving als het museumdossier verbindt het tafereel met het in 1861 gemaakte schilderij The Hunted Slaves van de Britse schilder Richard Ansdell (1815-1885). Het schilderij werd datzelfde jaar getoond in de tentoonstelling van de Royal Academy in Londen, samen met regels ontleend aan het gedicht van Henry Wadsworth Longfellow over een vluchtende slaaf die zijn toevlucht zoekt in een moeras; het staat tegenwoordig geregistreerd onder nummer WAG 3070 in de Walker Art Gallery, onderdeel van National Museums Liverpool. Omdat het vluchtende paar, de aanvallende honden en de geheven bijl overeenkomen, lijkt de band op het eerste gezicht plausibel. Daar staat tegenover dat in de pijpenliteratuur wordt opgemerkt dat er geen enkel dossier bestaat dat de inspiratie baseert op een tijdgenoot document, en dat in de tijdgenoot geschriften over het schilderij evenmin sprake is van een dergelijke pijp. Omdat de bronnen hierover uiteenlopen, wordt de relatie beschouwd als een algemeen aanvaarde toeschrijving in plaats van een bewezen kopie.

Catalogusomschrijving versus Museumdossier

De pijp was, volgens de dossiers, het enige pijpkavel in de verkoop van een naar verluidt jarenlang samengestelde collectie Zwart-Amerikaanse geschiedenis, verspreid via Quinn's Auction Galleries in Falls Church, Virginia, en werd volgens diezelfde dossiers verkocht ver boven de geschatte prijsklasse. Zoals het inventarisnummer aangeeft, kwam het stuk datzelfde jaar, als schenking van de familie Liljenquist, in de museumcollectie terecht. Wanneer de twee beschrijvingen naast elkaar worden gelegd, komen de details niet overeen: de verkooptekst noemt het mondstuk barnsteen, het museumdossier geeft het materiaal op als plastic; de catalogus noemt de doos leer, het museum beschrijft haar als zwart geschilderd hout. Ook de locatie van het schilderij loopt op dezelfde manier uiteen: de verkooptekst geeft het International Slavery Museum in Liverpool als adres op, terwijl National Museums Liverpool het werk in zijn eigen dossier onder de Walker Art Gallery vermeldt; omdat beide instellingen onder hetzelfde dak vallen, is dit eerder een naamgevingsverschil dan een tegenstrijdigheid. Dit soort verschillen is de reden waarom een veilingomschrijving niet als definitieve provenance moet worden beschouwd, maar als een uitgangspunt dat verificatie behoeft; dit onderwerp wordt verder behandeld in het item pijpveilingen.