G.F.B.-stempel (Genuine French Briar)

G.F.B. is een stempel van drie letters die op oude pijpen meestal op de steel voorkomt, binnen een platte ovale rand. Verzamelaars die de stempel voor het eerst zien, kunnen denken dat het een fabrikantafkorting is; in werkelijkheid verwijzen de letters niet naar een bedrijf maar naar het materiaal. De vandaag algemeen aanvaarde lezing van de afkorting is "Genuine French Briar", oftewel "echte Franse briar", en werd als materiaalverklaring op de pijp gestempeld.

De lezing van de letters

De betekenis van de afkorting stond lange tijd niet vast; in verzamelaarskringen deed ook de lezing "Great French Briar" de ronde. Wat de huidige lezing ondersteunt, is minder de pijp zelf dan de postorder-catalogi van die tijd: hierin worden vergelijkbaar uitgeruste pijpen aangeboden onder de titel "echte Franse briar", samen met details zoals verguld beslag en barnstenen mondstukken. Het feit dat de catalogusbeschrijvingen overeenkomen met de gestempelde exemplaren, versterkt de interpretatie dat de letters een materiaalverklaring vormen.

Deze lezing past ook bij de commerciële logica van die tijd. Terwijl briar in de tweede helft van de negentiende eeuw als pijpenmateriaal ingang vond, was het meest gewaardeerde adres voor bewerkte stronken het Franse Saint-Claude-bekken. Op een pijp die op de Amerikaanse markt werd verkocht "Franse briar" te vermelden, was een korte manier om de koper te vertellen dat het materiaal geen gewoon hout was, maar geïmporteerde stronk. Volgens de bronnen wordt de afkorting ook aangeduid als een Frans keurmerk; daartegenover staat dat het grootste deel van de gestempelde exemplaren pijpen voor de Amerikaanse markt zijn, en deze twee gegevens zijn nog niet volledig met elkaar te verzoenen.

De context waarin het op pijpen voorkomt

Een aanzienlijk deel van de exemplaren met G.F.B.-stempel draagt op dezelfde pijp een tweede naam: Manhattan. Deze naam behoort toe aan de Manhattan Briar Pipe Co., die in 1902 in New York werd georganiseerd en in 1905 in Jersey City, New Jersey, met de productie begon. De meerderheid van de aandelen ging al bij de oprichting over naar American Tobacco Company; het bedrijf werkte na 1906 als de pijpentak van dit concern, werd na de ontbinding van het trust in 1911 een zelfstandig bedrijf, en werd in 1922 overgenomen door S. M. Frank & Co. en daarin opgenomen. De periode waarin de stempel gangbaar was, valt ruwweg samen met deze tijdspanne, van het einde van de jaren 1890 tot in de jaren 1920.

Op gestempelde exemplaren zijn boven het G.F.B.-ovaal soms sterren te zien; omdat in gedocumenteerde restauratieverslagen pijpen met één, twee en drie sterren samen worden genoemd, wordt aangenomen dat het aantal sterren een kwaliteits- of uitrustingsniveau aangeeft, al is de precieze betekenis van de niveaus niet bekend. Ook andere gewoonten uit die periode zijn op deze pijpen terug te zien: details als een ruitvormig steelprofiel, een verguld beslag en een barnstenen mondstuk tonen aan dat de pijpen vaak werden verkocht met dozen die dezelfde stempel droegen.

Waarde voor de verzamelaar

Omdat G.F.B. op zichzelf geen fabrikant of jaartal geeft, kan het niet alleen worden gebruikt voor datering. Toch heeft het een functie: de aanwezigheid van de stempel plaatst de pijp binnen een ruime tijdspanne en leidt de aandacht naar het lezen van de tweede stempel ernaast. In dat opzicht wordt het, net als andere pijpenstempels en logo's uit die tijd, beschouwd als onderdeel van een schrijftraditie waarin de materiaalverklaring en de fabrikantsvermelding afzonderlijk werden gestempeld.